AP TET 2022 Class 4 EVS Best notes for Self Preparation

by admin | Jun 29, 2022 | Uncategorised

AP TET 2022 Class 4 EVS Best notes for Self Preparation

1. కుటుంబం

• కుటుంబాలు అన్ని ఒకే విధంగా ఉండవు. కొన్ని కుటుంబాలలో తల్లి, నాన్న , పిల్లలు మాత్రమే ఉంటారు. కొన్ని కుటుంబాలలో పిల్లలతో పాటు తాతయ్య, నాయనమ్మ కలసి జీవిస్తారు

నాన్నకి నాన్న – తాతయ్య

నాన్నకి సోదరుడు – పెదనాన్న

నాన్నకి సోదరి – అత్తయ్య

పెదనాన్న కూతురు — అక్క/ చెల్లి

అత్తకొడుకు – బావ

• త్రల్లికి చెందిన కుటుంబ సభ్యులను తల్లి తరుపు కుటుంబ సభ్యులు అంటాం

• నాన్నకి చెందిన కుటుంబ సభ్యులను నాన్న తరపు కుటుంబ సభ్యులు అంటారు

• తల్లి యొక్క అమ్మనాన్నలను అమ్మమ్మ, తాతయ్య అని పిలుస్తారు

• నాన్న యొక్క అమ్మనాన్నలను నాయనమ్మ, తాతయ్యలని పిలుస్తారు.

• తల్లికి సోదరుడు – మామయ్య

• అత్తలు, మామయ్యలు వారి పిల్లలు మన బంధువులు, వీరందరూ మన కుటుంబంలో భాగం. వీరందరినీ విస్తరించిన కుటుంబం అంటారు

• విహహం లేదా పుట్టుక వలన కుటుంబంలో మార్పులు వస్తాయి.

• వ్యాపారం, చదువు, ఉద్యోగం, కుటుంబంలో ముఖ్యమైన వ్యక్తుల మరణం వలన కుటుంబాలలో మార్పులు వస్తాయి.

• తల్లి, నాన్న పిల్లలతో ఉన్న కుటుంబం — చిన్న కుటుంబం.

• తాతయ్య, నాయనమ్మ, పెదనాన్న, అత్త, అక్క / చెల్లి ఉన్న కుటుంబాన్ని ఉమ్మడి కుటుంబం అంటారు.

• మద్యపానం ఆరోగ్యానికి హానికరం.

• ఆధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం మధ్యపానాన్ని దశల వారీగా నిషేధించే చర్యలు తీసుకుంది.

• విద్యుత్‌ ను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తూ శారీరక శ్రమను తగ్గించుకుంటున్నాం.

• వంశవృక్షం వలన కుటుంబంలోని సభ్యుల మధ్య సంబంధాలు తెలుసుకోవచ్చు

2. హరిత ప్రపంచం

• నేలవాతావరణం బట్టి వివిధ ప్రదేశాలలో వివిధ మొక్కలు పెరుగుతాయి.

• నివాస స్థలాలు ఆధారంగా మొక్కలు రండు రకాలు

1. నేలపై పెరిగే మొక్కలు

2. నీటిపై పెరిగే మొక్కలు

నేలపై పెరిగే మొక్కలు : –

• మరి చెట్టు, రావి, మావిడి, చింత, బ్లాక్‌ బెరి వంటి వృక్షాలు మైదాన ప్రదేశాలలో పెరుగును

• పైన్‌, ఓక్‌ వంటి పొడవుగా పెరిగే వృక్షాలు పర్వత ప్రదేశాలలో పెరుగుతాయి.

• బ్రహ్మ జెముడు మొక్కలు ఎడారిలో పెరుగుతాయి.

• నాగజెముడు మొక్కలు ఎడారి ప్రాంతాలలో పెరుగుతాయి

• ఎడారి మొక్కలు వాటి దళసరి కాండాలలో నీటిని నిల్వ చేసుకుంటాయి.

• నేలపై పెరిగే మొక్కలను నేల మొక్కలు అంటారు.

• నీటి మొక్కలు :- నీటిలో పెరిగే మొక్కలను నీటిమొక్కలు అంటారు.

• నీటిపై తేలే మొక్కలకు ఉదాహరణ — డక్‌ విడ్‌, గుర్రపుడెక్క .

• చెరువు, సరస్సులు అడుగు భాగంలో వేర్లు పాతుకుని ఉండే మొక్కలు – కలువ, తామర .

• నీటిలోపల పెరిగే మొక్కలకు ఉదాహరణ — హైడిల్లా, టేప్‌ గాస్‌

• బురద లేదా చిత్తడి నెలల్లో పెరిగే మొక్కలకు ఉదాహరణ — మడ చెట్లు .

• మొక్కను రెండు వ్యవస్థలుగా విడదీయవచ్చు.

1. వేరు వ్యవస్థ

2. ప్రకాండ వ్యవస్థ.

• నేలకు పైన పెరిగే మొక్క భాగాన్ని ప్రకాండ వ్యవస్థ అంటారు.

• నెలలోపల పెరిగే మొక్క భాగాన్ని వేరు వ్యవస్థ అంటారు.

• క్యారట్‌ అనునది ఆహరాన్ని నిల్వ చేసుకునే ఒక వేరు.

• బీట్ రూట్‌, ముల్లంగి అనునది నెలలోపల పెరిగే వేర్లు.

• మొక్కను నేలలో గట్టిగా పట్టి ఉంచి నేలనుండి పోషకాలను గ్రహించేవి — వేర్లు.

• మొక్కలలో వేర్లు రెండు రకాలు.

• త్రల్లివేరు ఒక బలమైన ప్రధానవేరును కలిగి ఉంటుంది.

• త్రల్లి వేరు నేలలోకి లోతుగా చొచ్చుకుపోతుంది.

• త్రల్లి వేరుకు అన్నివైపులా సన్నని వేర్లు పెరుగుతాయి.

• Ex: వేప, చింత

• గ్రుబురు వేర్లు లేదా పీచు వేర్లు గుబురుగా పెరుగుతాయి .

• కాండం అడుగుభాగం నుండి అనేక సన్నని చిన్న వేర్లు గుంపు గా పెరుగుతాయి.

• Ex: – వరి, జొన్న, మొక్క జొన్న .

• మర్రి, వేప, చింత వంటి వృక్షాలలో వేర్లు నేలలోనికి చొచ్చుకుని పోయి ఉంటాయి .

• గులాబీ, మల్లె వంటి మొక్కలలో వేర్లు లోతులోనికి పెరగవు.

• నీటి మొక్కల వేర్లు మృదువుగా, స్పాంజిలాగా ఉండి తేలడానికి సహకరిస్తాయి.

• వేర్లు సాధారణంగా ఏ రంగులో ఉంటాయి — బూడిద.

• ఆహారంగా తీసుకునే వేర్లకు ఉదాహరణ — క్యారెట్‌, బీట్‌ రూట్‌, ముల్లంగి

• వేసవిలో చల్లదనం కోసం ఉపయోగించే కూల్‌ మ్యాట్‌ లో ఉపయోగించే వేరు – వట్టివేర్లు.

• దుస్తులు ఉంచే అలమరలో మంచి వాసన కోసం ఉపయోగించే వేర్లు – వట్టివేర్లు

• సువాసన తైలాలలోనూ, దోమలను తరిమే పదార్భాలలోనూ ఉపయోగించే వేర్లు – నిమ్మగడ్డివేర్లు

• పువ్వులో భాగాలు 1. ఆకర్షక పత్రం 2.రక్షక పత్రం 3. కేసరం 4. కాడ 5. అండ కోశం

• పువ్వు యొక్క రంగురంగుల భాగాన్ని పమంటారు — ఆకర్షక పత్రం.

• మందార, వేప, తులసి మొక్కల పుష్పాలు జౌెషధాల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు

• గులాబీ, మల్లె, లిల్లీ, లావెండర్‌ పుష్పాలను సెంట్లు, సౌందర్య తైలాల తయారీలో వాడతారు.

• ఆహారంగా తీసుకునే పువ్వుకు ఉదాహరణ — కాలీఫ్లవర్‌ .

• రైతులు విత్తనాలు లేని పండ్లను సంకరీ కరణ పద్దతి సాంకేతికత ద్వారా పండిస్తున్నారు.

• ఫలాలలో విటమిన్లు , ఖనిజలవణాలు మనకు అందించే అద్భుత వనరులు.

• ప్రత్యేకంగా పండుగనాడు మాత్రమే తయారీ చేయు పదార్థం – ఉగాది పచ్చడి.

• AP, తమిళనాడు, కర్నాటకలో ఉగాది పండుగ యొక్క ప్రత్యేక వంటకం — ఉగాది పచ్చడి .

• ఉగాది పచ్చడిలో రుచుల సంఖ్య — 6

అవి — తీపి, పులుపు, ఉప్పు, వగరు, కారం, చేదు.

• షడ్రచులు జీవితంలో మనకు 6 భావోద్వేగాలను సూచిస్తాయి.

• భ్రౌషద విలువలు కలిగి ఉన్న ఫలాలు — నిమ్మ, ఉసిరి.

• వెంట్రుకలు శుభ్రపరచుకోవడానికి ఉపయోగించే ఫలాలు — కుంకుడు కాయ, సీకాయ .

• మొక్కలు CO₂, నీరు, సూర్యరశ్మిని ఉపయోగించుకుని స్వయంగా ఆహారం తయారు చేసుకునే ప్రకియను కిరణజన్య సంయోగ క్రియ అంటారు.

3. మన చుట్టూ ఉండే జంతువులు 

• పక్షి తలకు ఇరువైపులా రంధ్రాలు ఉంటాయి .

• ఆ రంధ్రాలు ఈకలతో కప్పివేయబడి ఉంటాయి

• ఈ రంధ్రాలు పక్షులకు వినికిడి కలిగిస్తాయి

• జీబ్రా శరీరంపై తెలుపు, నలుపు చారలు చాలా అందంగా ఉన్నాయి

• చిరుత శరీరంపై నల్లని మచ్చలు ఉన్నాయి

• గొర్రె చర్మంపై ఉన్న దట్టమైన వెంట్రకలను స్వెట్టర్‌ లు, కోట్‌ ల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు

• జంతువుల చెవులు బయటకు కనిపించి, చర్మం పై వెంటుకలు ఉండే జంతువులు పిల్లలకు జన్మనిస్తాయి. వాటిని శిశోత్సాదకాలనని అంటారు

• శిశోత్వాదకాలనే క్షీరదాలు లేదా పాలిచ్చే జంతువులు అంటారు

• జంతువు చెవులు బయటకు కనిపించకుండా చర్మంపై వెంట్రుకలు ఉండని జంతువులు గుడ్డు పెట్టి వాటిని పొదిగి పిల్లలకు జన్మనిస్తాయి ఇలాంటి జంతువులను ఆండోత్వ్సాదకాలు అంటారు.

• డాల్ఫిన్‌ లు పిల్లలను కని పాలిచ్చి పెంచుతాయి

• జంతువుల నోరు. చలనాంగాలు అవి తీసుకునే ఆహరాన్ని బట్టి నిర్మించబడ్డాయి .

• మొక్కలు, మొక్కల నుండి లబించే పదార్ధాలను మాత్రమే ఆహరంగా తీసుకునే జీవులు – శాకాహరులు

• శాకాహరులకు పదునైన కోరికే దంతాలు, బలమైన నమిలే దంతాలు ఉంటాయి

• శాకాహరులకు ఉదాహరణ :. గేదె, మేక, జింక, గుర్రం

• గొంగళిపురుగులకు ఆకులను తినే లక్షణం ఉండని తెలుసుకదా. గొంగళి పురుగు శాకాహరి

• ఇతర జంతువుల మాంసాన్ని ఆహరంగా తీసుకునే జంతువులు – మాంసాహరులు

• మాంసాహర జంతువులుకు పొడవైన, బలమైన చీల్చే దంతాలు ఉంటాయి

• Ex:- పిల్లి, కుక్క, సింహం

• మాంసాహర పక్షులు పదువైన ముక్కుతో మాంసాన్ని చీల్చుకుని తింటాయి.

• Ex:- గద్ద, రాబందు

• పులి దేనికి ఉదాహరణ -మాంసారహరులు

• ఎలుగుబంటి మొక్కలను, జంతువులను రెండిటినీ తింటుంది .

• ఎలుగుబంటి దేనికి ఉదాహరణ – ఉభయహరి .

• ఉభయాహర జీవులు మొక్కలు, జంతువులు రెండింటినీ ఆహరంగా తీసుకుంటాయి .

• మాంసాహరులకు పదునైన కోరికే దంతాలు, బలమైన నమిలే దంతాలుతోపాటు చీల్లే దంతాలు కూడా ఉంటాయి.

• మానవుల ఆహారపు అలవాట్ల వలన వారిని ఉభయాహరులు అంటారు.

• కాకి ఉభయాహరి.

• పక్షులు ముక్కల ఆకారాలు వాటి ఆహారపు అలవాట్లపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

• ముక్కులు పక్షుల యొక్క దవడలు .

• ఆహరాన్ని పట్టు కోవడానికి, తమను తాము రక్షించుకోవడం కోసం పక్షులు కాలిగోళ్లను ఉపయోగిస్తాయి .

• పక్షుల పాదం, కాలిగోళ్ల ఆకారం అవి తీసుకునే ఆహారంపై ఆధారపడి ఉంటాయి .

• పక్షుల కాలిగోళ్ళు పొడవుగా వంపు తిరిగి ఉంటాయి

• పక్షులు గుద్దు పెట్టి సమయానికి ముందుగా గూళ్ళు కట్టుకొంటాయి .

• సాధారణంగా మగ పక్షులు గూళ్ళు కడతాయి .

• కాకి తన గూడును చిన్న కొమ్మలు, ఎండుటాకులతో నిర్మిస్తుంది .

• గిజిగాడు తన గూడును ఆకులు, గడ్డి కొమ్మలు, వైర్లతో అల్లుకుంటుంది .

• చెట్టు ఆకులను కలిపి , గుడ్డుగా మలిచే పక్షి – టైలర్‌ బర్డ్‌

• గద్ద తన గూడును పొడవైన పుల్లలు, గడ్డి, చెట్టు కొమ్మలతో రాతి శిఖరాలపైనా లేదా ఎత్తెన చెట్టుపైన పెడుతుంది .

• కుందేలు బొరియలో ఉంటుంది .

• పులులు, సింహాలు గుహలలో ఉంటాయి

• సాలెపురుగు తన గూడు తానే అల్లుకుంటుంది

• వలస వెళ్ళే పక్షులు తమ ప్రయాణంలో శక్తిని కోల్పోయే అవకాశం ఉంది. దీనిని నివారించుకోవడానికి పక్షులు v ఆకారంలో ప్రయాణిస్తాయి.

• చీమలు సముహంగా జీవిస్తాయి.

• చీమల కాలనీలో రాణి చీమలు, మగ చీమలు, శ్రామిక చీమలు ఉంటాయి .

• చీమలలో క్రమశిక్షణ, పనివిభజన ఉంటుంది .

• చీమలు విడుదల చేసే రసాయనం సహాయంతో ఒక దారిని ఏర్పరిచి ఆహారానికి సంబంధించిన సమాచారాన్ని ఇతర చీమలకు అందిస్తాయి

• తేనెటిగలన్ని కలిసి తుట్టిని నిర్మించుకుని జీవిస్తాయి .

• తేనెటిగలన్ని కలిసి ఆహరాన్ని పంచుకుంటూ తమ లార్వాలకు ఆహారాన్ని అందిస్తాయి .

• సమూహంగా కలిసి పనిచేయకపోతే తేనెటీగలు అంతటి అందమైన ఇల్లు నిర్మించుకోలేవు.

• 10 నుండి 12 ఏనుగులు వాటి పిల్లలతో పాటు సమూహంగా వెళుతుంటాయి .

• వయసులో పెద్ద ఏనుగు గుంపుకు నాయకత్వం వహిస్తుంది.

• గుంపులుగా జీవించే ప్రవర్తన ఏనుగులకు రక్షణ ఇస్తుంది.

4. జ్ఞానేంద్రియాలు

• మానవ శరీరం మూడు భాగాలుగా విభజించబడింది.

• 1.తల 2. మొండెం 3. చేతులు, కాళ్ళు

• శబ్దజ్ఞానం ఇచ్చే అవయువం — చెవి

• దృష్టి జ్ఞానం ఇచ్చే అవయువం — కన్ను

• రుచి జ్ఞానం ఇచ్చే అవయువం — నాలుక

• స్పర్శ జ్ఞానం ఇచ్చే అవయువం — చర్మం

• వాసన జ్ఞానం ఇచ్చే అవయువం — ముక్కు

• జ్ఞానేంద్రియాలు మొత్తం – 5

• జ్ఞానేంద్రియాలు వివిధ అంశాలకు అనుగుణంగా ప్రతిస్పందించుటకు సహాయపడతాయి .

• కళ్ళు చూడడానికి సహాయ పడతాయి

• కనురెప్పలు, కంటి పక్షాలు కంటిని సంరక్షిస్తాయి.

• చదివే సమయంలో కంటికి, పుస్తకానికి మధ్య 3౦ సెంటి మీటర్ల దూరం ఉండాలి .

• టెలివిజన్‌ ను కనీసం 6 అడుగుల దూరం నుండి చూడాలి.

• అంధులు అనగా కంటి చూపు లేనివారు.

• అంధులు ఉపయోగించే లిపి – బెయిలి లీపి.

• అంధుల కోసం ప్రత్యేక లిపి రూపొందించింది – లూయిస్‌ బెయిలీ

• బెయిలీ లిపిలి లో స్పర్శ ద్వారా చదవగలుగుతాము .

• ఈగలు కలిగి ఉండే కాళ్ళ సంఖ్య – 5

• గద్ద, రాబందు, డేగ వంటి పక్షులు మంచి కను దృష్టిని కలిగి ఉంటాయి.

• గుడ్లగూబ చీకటిలో కూడా చూడగలుగుతుంది .

• ముక్కు సహాయంతో శ్వాస తీసుకుంటాం, వాసనలు తెలుసుకుంటాం .

• ముక్కు లోపలి సన్నని వెంట్రుకలు గాలిలోని దుమ్మును వడగట్టి శుభ్రమైన గాలిని లోనికి పంపుతాయి

• ఘ్రాణ శక్తి అనగా వాసన శక్తి

• పిల్లులు, కుక్కలకు బాగా సుశిశితమైన ఘ్రాణ శక్తి కలదు.

• డాగ్‌ స్క్వాడ్‌ గా ఉపయోగించేది – స్నిఫర్‌ డాగ్‌.

• నేరస్తులను గుర్తించడం కోసం దాచి ఉంచిన బాంబులు, ఆయుధాలు కనుగొనడం కోసం ఉపయోగించేవి – స్నిఫర్‌ డాగ్‌

• ఏనుగులు 3 కిలోమీటర్ల దూరం నుండే నీటి జాడను గుర్తించగలవు.

• చెవులతో శబ్బాలను వింటాం .

• నిశాచర జీవులకు ఉదాహరణ — గుడ్ల గూబ, గబ్బిలాలు

• నిశాచర జీవులు అనగా రాతిరి పూట సంచరించేవి.

• వినికిడి శక్తి చాలా ఎక్కువ గల నిశాచర జీవులకు ఉదాహరణ — గుడ్ల గూబలు, గబ్బిలాలు

• పిల్లులు చిన్న శబ్బాలను కూడా వినగలవు .

• నాలుకపై ఉండే రుచి మొగ్గలు మనకు వివిధ రకాల ఆహారపదార్థాల రుచిని తెలుసుకొనుటకు సహాయపడతాయి .

• నాలుక సహాయంతో మనం మాట్లాడగలం

• వినలేని, మాటలాడ లేని వారు సంకేతాలతో తమ భావాలు ఇతరులతో పంచుకుంటారు.

• ఆహారాన్ని పట్టుకోవడానికి నాలుకను ఉపయోగించే జంతువులు — కప్పలు, బల్లులు, ఊసరవెల్లులు

• జిరాఫీలో పొడవైన నాలుక ఉంటుంది .

• పాములు నాలుక ద్వారా వాసనను పసిగడతాయి.

• జ్ఞానేంద్రయాలు అన్నింటిలో సున్నితమైనది – చర్మం .

• చర్మం స్పర్శకు ప్రతిస్వందిస్తుంది .

• పాము తన చర్మంతో దూరంగా ఉన్న శత్రువులను పసిగట్టగలదు .

• వ్యక్తి గత పరిశుభ్రత అనగా శరీరాన్ని పరిశుభ్రంగా ఉంచుకోవడం .

• PWD చట్టం చేయబడిన సంవత్సరం — 2016

• PWD చట్టం ప్రకారం నడవలేని, చూడలేని, వినలేని, మాటలాడలేని వారిని దివ్యాంగులు లేదా విభిన్న ప్రతిభ గల వ్యక్తులు అంటారు .

• దివ్యాంగులుకు ఉదాహరణ — సుధా చంద్రన్‌, రవీంద్ర జైన్‌.

• సుధా చంద్రన్‌ ఒక నర్తకి. ప్రమాదంలో కాలు కోల్పోయింది.

• కృత్రిమ కాలు సాయంతో నాట్యం చేయడం మొదలు పెట్టి విజయం సాధించారు .

• రవీంద్ర జైన్‌ పుట్టుకతో అంధత్యం కలిగి ఉన్నారు .

• కంటి చూపు లేనప్పటికీ ఆయనలోని ప్రతిభ, కఠోరశ్రమ ఆయనను సినిమా ప్రపంచంలో గాయకునిగా గొప్ప స్థానంలో నిలబెట్టాయి .

• భద్రతా భావాన్ని కలిగించే శారీరక స్పర్శను మంచి స్పర్శ అంటారు.

• అభద్రతా భావం కలిగించే స్పర్శను చెడు స్పర్శ అంటారు.

• మన శరీరంలో ఎవరూ చూడకూడని, తాకకూడని కొన్ని భాగాలను రహస్య భాగాలు అంటారు. క6- ఛాతీ, కాళ్ళ మధ్య భాగం, వెనుకభాగం

5. మనం తినే ఆహారం

• ఆహారం తీసుకోవడం సంతోషదాయకం. అది మనకు పని చేయడానికి శక్తిని ఇస్తుంది.

• మధ్యాహ్న బోజన పధకంలో ప్రస్తుతం విద్యార్థులకు అందిస్తున్న పౌష్టికాహార వివరాలు .

1. సోమవారం –అన్నం ,పప్పు చారు ,కోడి గుడ్డు కూర ,చిక్కి

2. మంగళ వారం — పులిహార ,టమాటా పప్పు ,ఉడకబెట్టిన గుడ్డు

3. బుధవారం — వెజిటబుల్‌ రైస్‌ ,ఆలూ కుర్మా, ఉడకబెట్టిన గుడ్డు ,చిక్కి

4. గురువారం — కిచిడీ ( పెసరపప్పు అన్నం ), టమాటా చట్నీ , ఉడకబెట్టిన గుడ్డు

5. శుక్ర వారం – అన్నం ,ఆకు కూర పప్పు , ఉడకబెట్టిన గుడ్డు ,చిక్కి

6. శనివారం – అన్నం ,సాంబార్‌ ,స్వీట్‌ పొంగల్‌

• మోదుగ, బాదం, మరిచెట్టు ఆకులతో విస్తరాకులు చేస్తారు.

• ప్లాస్టిక్‌ ప్లేట్లు కవర్ల, సీసాలు ఆహారం నిలువచేయడానికి ఉపయోగిస్తే అందులోని ప్లాస్టిక్‌ కరిగి ఆహార పదార్థాల ద్వారా మన శరీరంలో ప్రవేశించి మనకు వ్యాధులను కలిగిస్తుంది .

• పచ్చళ్ళకు బూజు పట్టకుండా బాక్టీరియాను నిరోధించడానికి ఉప్పు, నిలువచేసే కారకంగా నూనెలు వాడతారు

• తాజా పండ్ల ను చక్కెర పాకంలో నిలువ ఉంచవచ్చు.

• కూరగాయలు, మాంసం , చేపలను అధిక చల్లదనం గల పెట్టెలో నిలువ ఉంచడాన్ని ఫ్రీజింగ్‌ అంటారు .

• కందిపొడి తయారీకి కావలసిన పద్దార్ధాలు — కండిపప్పు, ఉప్పు, జీలకర్ర, ఎండుమిర్చి.

• వరి, గోధుమ, పప్పుధాన్యాలు కీటకాలు, బూజుల చేత పాడు చేయబడకుండా ఉండడం కోసం వేప ఆకులను ఎండ బెట్టి నిల్వ ఉంచే సంచులలో వేస్తారు.

• టిన్‌, స్టీల్‌, అల్యూమినియం డబ్బాలలో నిల్వ ఉంచడం ద్వారా ధాన్యాలను మనం సంరక్షించగలం .

• కొడవలి తయారు చేసేవాడు – కంసాలి

• నాగలి తయారు చేసే వాడు – వడ్రంగి

6. నీరు

• గ్రామాలలోని చెరువులు నీటి వనరులుగా వ్యవసాయానికి తాగడానికి, ఇతర అవసరాలకు ఉపయోగపడతాయి.

• యతలవంక చెరువు చిత్తూరు జిల్లా పుంగనూరు మండలంలో నీటి గుంటపల్లి వద్ద కలదు.

• కొన్ని చెరువులు కాలువలతో అనుసంధానం చేయబడి ఉంటాయి.

• బుక్కపట్నం, ధర్మవరం చెరువులు అనంతపురం జిల్లాలో ఉన్నాయి.

• వర్షాకాలంలో నీరు ఒక చెరువు నుండి మరొక చెరువుకు ప్రవహించే వాటికి ఉదాహరణ — బుక్కపట్నం, ధర్మవరం చెరువులు.

• నదుల నీటితో చెరువులు నింపడానికి కూడా కాలువలు తవ్వుతారు. ఇటువంటి చెరువులు కృష్ణా , ఉభయగోదావరి జిల్లాలో ఉన్నాయి.

• చెరువులు నిర్మాణం వలన భూగర్ధ నీటి మట్టం పెరుగును.

• చెరువులోని నీటిని అలాగే తాగితే టైఫాయిడ్‌ , కలరా, నీళ్ళ విరేచనాలు వంటి వ్యాధులు వస్తాయి .

• గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజలుకు తాగునీటిని, అందించే బాధ్యత తీసుకునేది – గ్రామ పంచాయతి

• చెరువులోని నీటి శుద్ది చేయడంలో కొన్ని దశలుంటాయి

1. చెరువు నుండి నీరు తెర్పే తోట్టెలలో నింపుతారు. నీటిలోని ఇసుక రేణువులు కిందకు చేరుతాయి.
2. తరువాత నీటిని వడపోత తోట్టెలోనికి పంపిస్తారు.
3. వడపోయబడిన నీరు క్లోరినేషన్‌ తోట్టెలోకి పంపుతారు .
4. క్లోరినేషన్‌ చేయబడిన నీరు పెద్దగా ఉండే ఓవర్‌ హెడ్‌ టాంక్‌ లోనికి పంపిస్తారు.
5. ఓవర్‌ హెడ్‌ టాంక్‌ ల నుండి ఇళ్లకు సరఫరా చేస్తారు.

• క్లోరినేషన్‌ తోట్టెలో నీటిలోని సూక్ష్మ జీవులను చంపడానికి నీటికి బ్లిచింగ్‌ పౌడర్‌ కలుపుతారు.

• ప్రభుత్వం రైతులతో నీటి వినియోగ దారుల సంఘాల ఏర్పాటు చేసి వారికి చెరువుల నిర్వహణ బాధ్యత ఇచ్చింది .

• ఈ సంఘాలవారు కాలువలు, చెరువుల నుండి మొక్కలు, పూడికలు తీయించి పరిశుభ్రంగా ఉంచుతారు. చెరువులోని మట్టి నిక్షేపాలను  పొలంలో వేస్తారు. దీనితో చెరువులలో నీటి మట్టం పెరుగుతుంది

• నీరు, ఆవిరిగా మారే ప్రకీయను భాష్పీభవనం అంటారు .

• సూర్యరశ్మి వలన నీరు, గాలిలోనికి ఆవిరి రూపంలో భాష్పీభవనం చెందును.

• ఇదిఘనీభవనం చెంది మేఘాలుగా ఏర్పడతాయి

• మేఘాలు చల్లగాలి వలన చల్లబడి చిన్న బిందువులుగా మారతాయి. దీనినే ఘనీభవనం అంటారు

• నీటి చుక్కలు మేఘం నుండి కిందకు రావడాన్ని వర్షం అంటారు

• నీరు భూమి ఉపరితలం నుండి భాష్పీభవనం చెంది మేఘాలుగా ఏర్పడి, ఆ తరువాత మేఘాలు చల్లబడి భూమిపైకి ఆవిరి వర్షం రూపంలో తిరిగి చేరుతుంది . ఈ నిరంతర ప్రకియనే జలచక్రం అంటారు..

7. వారి సేవలు విలువైనవి

• రంగుల వేసేవారిని పెయింటర్‌ అంటారు .

• రంగులు వేయడానికి ఉపయోగించిన పనిముట్లు – బ్రష్‌

• ఒక పనిని సులభంగా చేయడానికి ఉపయోగించే వస్తువును పనిముట్లు అంటారు.

• పెయింటర్స్‌ వాడే బ్రష్‌ – పెయింటింగ్‌ బ్రష్‌.

• క్షురకుడు(షేవింగ్‌) వాడే బ్రష్‌ – షేవింగ్‌ బ్రష్‌

• చెప్పులు కుట్టేవాడు వాడే బ్రష్‌ – షూ పాలిస్‌ బ్రష్‌

• నైపుణ్యం కలిగి ఉన్న పనుల ద్వారా సంపాదించడాన్ని వృత్తి అంటారు.

• రైతులు పారతో నేలను చదును చేయడంతో పాటు, నీరు పారడానికి కావలసిన బోదేలను ఏర్పాటు చేస్తారు.

• రైతులు కొడవలితో కోతలు కోస్తారు.

• నాగలితో భూమిని దున్నుతారు .

• దుస్తుల రూపకర్తను ఏమంటారు – దర్జీ(టైలర్‌).

• ఇంటి నిర్మాణం చెయ్యడానికి మనకు సహాయం చేసే వ్యక్తిని తాపీ మేస్త్రీ అంటారు .

• కుండలు తయారు చేయువారు – కమ్మరి.

• బెజవాడ విల్సన్‌ – సామాజిక ఉద్యమకారుడు

• పొడి మరుగు దొడ్లలోని మానవ విసర్జితాలను శుభ్రంచేసే పారిశుద్ద్య కార్మికులకు వృత్తి నుండి విముక్తి కలిగించి పునరావాసం కలిగించడానికి కృషి చేసింది – బెజవాడ విల్సన్‌

• మరుగుదొడ్డి శుభ్రం చేసే పారిశుద్ధ్య కార్షికుడి కుమారుడు అదే వృత్తి చేపట్టవలసిన అవసరం లేదు. వారికి స్వేచ్చను సమాన అవకాశాలు ఇవ్వనట్లయితే సామాజిక విభజన పోత్సహించిన వారము అవుతాము అన్నది – బెజవాడ విల్సన్‌.

• పరిశుభ్రత దైవకార్యం లాంటిది అన్నది – మహాత్మాగాంధి.

• బట్టలు ఉతికి ఇస్త్రీ చేసేది – చాకలి/ రజికుడు .

• బంగారు ఆభరణాలు తయారు చేసేది – కంసాలి .

• చెప్పులు కుట్టి, సరిచేసేవాడు — చర్మకారుడు .

• విధ్యుత్‌ పరికరాలను మరమత్తు చేసేది – ఎలక్ట్రీషియన్‌

• నీటి పైపుల, పంపుల నిర్వహణ చేసేది – పంబర్‌

• సామానులు మోయడానికి సహాయపడేది – కూలి (పోర్టర్‌)

• చేపలను పట్టి అమ్మేది – జాలరి

• పరిసరాలను శుభ్రంగా ఉంచేది – పారిశుద్ద్య కార్మికులు

• రైతులకు తగ్గింపు ధరలలో విత్తనాలు, పనిముట్లు అందించేది – వ్యవసాయ అధికారి

• రైతులకు విద్యుత్‌ సరఫరా చేసి సహకరించేది – విద్యుత్‌ ఇంజనీరు.

• రైతులకు భూమిహక్కు పాస్‌ పుస్తకాలు అందించేది – తహసిల్డారు .

• జగదీష్‌ చంద్రబోస్‌ 1858 నవంబర్‌ 30న జన్మించారు

• మొక్కల పెరుగుదలను గురించే పరికరం అయిన kreskograph(క్రెస్కోగ్రాఫ్‌) ని కనుగొన్న శాస్త్ర వేత్త – జగదీష్‌ చంద్రబోస్‌ .

8. రవాణా

• మనుషులు, వస్తువులు ఒక ప్రదేశం నుండి మరొక ప్రదేశానికి భూ, జల, వాయు మార్గాలలో జరిపే కదలికలను రవాణా అంటారు.

• రవాణా వాహనాలకు ఉదాహరణ — సైకిల్‌, బస్‌, కారు, రైలు .

• మైదాన ప్రాంత రవాణాకు , కొండ ప్రాంత రవాణాకు వ్యత్యాసం ఉంది.

• రవాణా వ్యవస్థ అనునది ఆ ప్రాంత భౌగోళిక పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది .

• మైదాన ప్రాంతాలలో సైకిల్‌, బైక్‌, కారు, లారీ, ట్రాక్టర్‌ , ఎద్దులబండి, జట్కా(టాంగా) లాంటివి రవాణాకు ఉపయోగిస్తారు .

• కొండప్రాంతాలలో ప్రజలు కాలిబాటలలో ప్రయాణిస్తారు .

• కొండ ప్రాంతాలలో గాడిదలు, గుర్రములు వస్తువుల రవాణాకు ఉపయోగిస్తారు .

• విశాఖ పట్టణం జిల్లాలోని అరుకు లోయ కొండ ప్రాంత రవాణాకు ఒక ఉదాహరణ .

• ఈ రోజులలో కొన్ని కొండ ప్రంతాలలో రోప్‌ వే లను ఏర్పాటు చేసుకుని ఏరియల్‌ కార్లు రవాణాకు ఉపయోగిస్తున్నారు .

• అడవులలో శాస్వత రోడ్డు మార్గాలు ఉండవు .

• అడవులలో వృద్దులను, రోగులను డోలీలలో మోసుకుని వెళతారు .

• ఎడారి ప్రాంతాలలో రవాణా సౌకర్యం చాలా పరిమితంగా ఉంటుంది.

• ఎడారిలో ప్రధాన రవాణా సౌకర్యం – ఒంటె.

• ఒంటె సునాయాసంగా ఎడారిలో ఎక్కువ దూరం నీరు తాగకుండా ప్రయాణిస్తుంది .

• ఒంటెను ఎడారి పీడ అంటారు.

• ఒంటె మూపురం వేడిగా ఉన్న ఎడారి ప్రాంతాలలో వారాల పాటు నీరు తాగకుండా జీవించడానికి సహాయపడుతుంది.

• ధృవ ప్రాంతాలు వఎల్లప్పుడు మంచుతో కప్పబడి ఉంటాయి .

• ధృవ ప్రంతాలలో కుక్కలు లాగే స్తేడ్డ్‌ బండ్లను రవాణా కొరకు వినియోగిస్తారు .

• భారత దేశంలో మంచుతో కప్పబడి ఉన్న పర్వతాలు – హిమాలయ పర్వతాలు .

• హిమాలయ పర్వతాలలోని ప్రజలు జడలబరె, డొలీలు లేక స్లేడ్డ్‌ లను ప్రయాణం కోసం వినియోగిస్తారు.

• దాల్‌ సరస్సు ఎచట కలదు – జమ్మూకాశ్మీర్‌

• దాల్‌ సరస్సు పై పడవ రవాణా సాధనంగా ఉపయోగిస్తారు .

• మన రాష్ట్రంలో కృష్ణా, గోదావరి నదుల మధ్య అనేక లంక గ్రామాలు (ఐలాండ్‌) లో పట్టీలు , 

• పడవలు రవాణా కోసం వినియోగిస్తారు .

• అత్యంత వేగంగా ప్రయాణించే రైలు – బూల్లెట్‌ రైలు .

• నీటిపైన వేగంగా ప్రయాణించే కార్‌ – వాటర్‌ కార్‌

• గాలిలో ఎగిరేవి – డ్రోన్‌ లు (dron)

9. సమాచార ప్రసారం

• భావాలను అనుభూతులను వ్యక్తంచేయు ప్రకియలను భావప్రసారం అంటారు.

• భావప్రసారం 2 రకాలు 1. వ్యక్తిగత భావప్రసారం 2. బహుళ సమాచార ప్రసారం

• ఇది వార్తలను, సందేశాలను పంపించడం లేదా తీసుకోవడం ద్వారా జరుగుతుంది

• వ్యక్తిగత భావ ప్రసారం కోసం మనం పోస్టల్‌ సేవలు ఉపయోగిస్తాం.

• Ex: పోస్ట్‌ కార్డులు, ఇన్లాండ్‌ లెటర్‌, పోస్టల్‌ కవర్‌ .

• పోస్టల్‌ కవర్‌ ను ఎన్వలప్‌ కవర్‌ అంటారు .

• దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రతి పోస్టాఫీసుకు ఒక సంఖ్య ఇవ్వబడుతుంది. దీనిని పిన్‌ కోడ్‌ అంటారు .

• పిన్‌ కోడ్‌ ను అడ్రస్‌ తో పాటు రాయాలి

• చిరునామా కలిగి ఉన్న ప్రదేశమును సులభంగా గుర్తించుటకు సహయం చేసేది – పిన్‌ కోడ్‌.

• PIN = Postal Index Number

• ప్రస్తుత కాలంలో సత్వర సమాచారం కోసం మొబైల్‌ ఫోన్లు, Emails ఉపయోగిస్తున్నారు

• ఒక కంప్యూటర్‌ నుండి మరొక కంప్యూటర్‌ కు పంపే సంక్షిప్త సమాచారాలను Email అంటారు .

• సూచనలు చేయడానికి, డాక్యుమెంట్లను, లెటర్లు, ఫైళ్ళు, ఫోటోలు, వీడియోలు పంపుటకు Email వాడతారు .

• బహుళ సమాచార ప్రసారం ఒకే సమయంలో పెద్ద సంఖ్యలో జనాభాకు సమాచారం అందించే మాధ్యమం .

• వార్తలు, వివిధ వ్యాసాలు, ప్రకటనలు, ప్రపంచ వార్తలను సమాచారాన్ని ప్రింట్‌(print) రూపంలో అందించేది – వార్తా పత్రిక.

• రేడియో వినికిడికి సంబంధించిన పరికరం .

• TV వినికిడి మరియు దృష్టికి సంబంధించిన పరికరం.

• రేడియో కనుగొన్నది – మూర్కొని .

• TV కనుగొన్నది – JL బయర్డ్‌.

10. చూసివద్దాం

• జాతీయ పండుగలు – గణతంత్ర దినోత్సవం, స్వాతంత్ర దినోత్సవం

• స్వాతంత్ర దినోత్సవం జరుపుకునే రోజు – ఆగష్టు 15

• గణతంత్ర దినోత్సవం జరుపుకునే రోజు – జనవరి 26

• వ్యవసాయానికి సంబంధించిన పండుగ – ఏరువాక

• మతపరమైన పండుగలు — దీపావళి, christmas, రంజాన్‌

• శ్రీరామ నవమి పండుగను హిందువులు మారి లేదా లేదా 20 నెలలో జరుపుకుంటారు .

• శ్రీరామ నవమి శ్రీరాముని పుట్టిన రోజు.

• శ్రీరామనవమి రోజున బెల్లంతో చేసిన పానకం అనే ద్రవాన్ని తీసుకుంటారు.

• కైస్తవులు christmas పండుగను డిసెంబర్‌ 25 న జరుపుకుంటారు.

• christmas ఏసుకిస్తు పుట్టినరోజు.

• కిస్‌ మస్‌ పండుగ రోజు శాంతా క్లాజ్‌ పిల్లలకు ఇష్టమైన బహుమతులు ,స్వీట్లు ఇస్తారు.

• ముస్లిం ల ప్రధాన పండుగ ఈద్‌ – ఉల్‌ – ఫీతర్‌.

• ఈ రోజు మసీదులో అల్లాను ప్రార్ధిస్తారు .

• పేదవారికి బహుమతులు, కానుకలు అందచేస్తారు .

• ఈద్‌ మూబారక్‌ అంటూ శుభాకాంక్షలు ఒకరికి ఒకరు తెలుపుకుంటారు .

• సిక్కుల ప్రధాన పండుగ — గురునానక్‌ జయంతి .

• గురునానక్‌ జయంతిరోజున గురుద్వారాకు వెళ్ళి ౧౧౫/6 చేస్తారు .

• గురునానక్‌ జయంతిని గురుపరబ్‌ గా పిలుచుకుంటారు.

• బౌద్దులు జరుపుకునే ముఖ్యమైన పండుగ — బుద్ధపూర్ణిమ

• బుద్దపూర్ణిమ అనునది గౌతమబుద్దుని జయంతి.

• మోదకొండమ్మ జాతర పాడేరు వద్ద గల మోదుగల గ్రామంలో జరుపుతారు.

• ఉత్తరాంధ్రలోని గిరిజనులు మోదుకొండమ్మ జాతర జరుపుతారు.

• ఈ జాతర 3 రోజుల పాటు జరుగుతుంది

• గ్రామదేవత ప్రతిరోజూ రాతిరి వేళ ఊరిలో బండను సందర్శిస్తుంది . ఆ రాయిని పవిత్రమైనదిగా భావిస్తారు కాబట్టి ఆ ఊరిని బండపల్లి అని పిలుస్తారు .

• లేపాక్షి ఏ జిల్లాలో గలదు – అనంతపురం

• లేపాక్షి లో వీరభథ్రుని గుడి ఉన్నది .

• 1530 వ సంరంలో విజయనగర రాజ్య గవర్నర్లైన విరూపానంద మరియు వీరన్నలు ఈ గుడి కట్టారు . 

• లేపాక్షిలో నంది విగ్రహం కలదు.

• లేపాక్షిలో గల నందిని లేపాక్షి బసవన్న అంటారు

• సిద్దవటం కోట ఏ జిల్లాలో గలదు – ysr కడప

• సిద్ధవటం కోట ఏ నది ఒడ్డున కలదు – పెన్నా.

• సిద్దవటం కోటను 1303వ సంవత్సరంలో 30 ఎకరాల భూమిలో కట్టారు .

• సిద్దవటం కోటను దక్షిణ కాశీకి ప్రధాన ద్వారంగా అక్కడి ప్రజలు భావిస్తారు

• సిద్దవటం కోటకు గల రెండు ప్రధాన ద్వారాలు నిర్మాణపరంగా శోభాయమానంగా ఉన్నాయి

• చంద్ర గిరి కోట ఏజిల్లాలో గలదు — చిత్తూరు .

• చంద్ర గిరి కోట 11వ శతాబ్దంలో కట్టబడింది

• చంద్రగిరి కోట యాదవ నాయకుల చేత విజయనగర రాజ్య పాలకుల ఆభీనంలో కట్టబడింది .

• చంద్రగిరి కోటలో గల మహల్‌ లు – రాజమహల్‌ , రాణీ మహల్‌

• ఈ మహల్‌ లు 300 సంవత్సరాల నుండి అలాగే ఉన్నాయి.

• రోళ్ళపాడు శాంక్తుయరి ఎ జిల్లాలో కలదు — కర్నూలు .

• రోళ్ళపాడు అనునది పక్షుల సంరక్షణా కేంద్రం.

• రోళ్ళపాడు ఏ పక్షికి ఆవాసం — బట్టమేక .

• ISRO అనగా – ఇండియన్‌ స్పేస్‌ రీసెర్ట్‌ ఆర్గనైజేషన్‌

• ISRO కు ఏ శాస్త్ర వేత్త పేరు పెట్టారు – సతీష్‌ ధావన్‌

• ISRO రాకెట్‌ ప్రయోగ కేంద్రం శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లాలో గలదు .

• ISRO రాకెట్‌ ప్రయోగ కేంద్రం పులికాట్‌ సరస్సు దగ్గరలో సూళ్ళూరు పేటలో నిర్మించబడింది .

• కృతిమ ఉపగ్రహలను ఈ రాకెట్‌ ప్రయోగ కేంద్రం ద్వారా అంతరిక్షంలోనికి పంపుతున్నారు.

• ప్లేమింగో బర్డ్‌ శాంకువరీ ఎచట గలదు — నేలపట్టు .

• నేలపట్టు అనునది పులికాట్‌ సరస్సులో గలదు .

• నేలపట్టులో ప్రతి సంవత్సరం ఫ్లెమింగో పెస్టివల్‌ నిర్వహిస్తారు .

• కాకతీయుల కాలంలో ప్రసిద్ద నౌకాశ్రయం — మోటుపల్లి .

• 13వ శతాబ్దంలో మోటుపల్లి రేవును సందర్శించిన వెనిస్‌ దేశస్థుడు — మార్కోపోలో.

• మోటుపల్లి రేవు ఏ జిల్లాలో గలదు — ప్రకాశం .

• మోటుపల్లి రేవు ద్వారా గంధం, ముత్యాలు, లోహాలు, పట్టు, మిరియాలు, దంతం వంటివి అన్నీ దేశాలకు ఎగుమతి అయ్యేవి.

• అమరావతి స్థూపం లా బౌద్ధ స్థూపం .

• అమరావతి స్టూపం ఏ జిల్లాలో కలదు — గుంటూరు .

• శాతవాహనులు అనుసరించిన మతం — బౌద్ద మతం .

• ఆంధ్ర శాతవాహనుల రాజధానులు — అమరావతి, ధరణి కోట .

• కొండపల్లి కోట ఏ జిల్లాలో గలదు — కృష్ణా జిల్లా .

• కొండపల్లి కోట విజయవాడ దగ్గరలో కలదు .

• కొండపల్లి కోట నిర్మించింది – ముసునూరి నాయకులు .

• ముసునూరి నాయకులు 1370 లో పతనం చెందిన తరువాత కొండపల్లి కోటను ఆక్రమించింది – కొండవీడు రెడ్డి రాజులు .

• కొండపల్లి ప్రాంతం కొండపల్లి బొమ్మలకు ప్రసిద్ది .

• కొల్లేరు సరస్సు ఏ జిల్లాలో గలదు – పశ్చిమ గోదావరి

• కొల్లేరు సరస్సు గోదావరి – కృష్ణ నదుల మధ్య విస్తరించి ఉంది .

• కొల్లేరు సరస్సు మంచినీటి సరస్సు.

• కొల్లేరు సరస్సు వద్ద పక్షుల సంరక్షణా కేంద్రం ఎచట గలదు – ఆటపాక

• కోరింగ వన్యప్రణి సంరక్షణా కేంద్రం ఏ జిల్లాలో కలదు – తూర్పు గోదావరి

• భారతదేశంలో విస్తరించిన మడ అడవులలో కోరింగ ఎన్నవ స్థానంలో ఉంది – 2

• కోరింగ సంరక్షణా కేంద్రంలో అనేక రకాలైన మడచెట్లు 120 కన్నా ఎక్కువ సంఖ్యలో పక్షిజాతులు ఉన్నాయి.

• మడ ఆవరణ వ్యవస్థ అనునది సముద్రం లేదా మహాసముద్రంలో కలిసే నదీ ప్రదేశం.

• బొర్ర గుహలు ఏ జిల్లాలో ఉన్నాయి — విశాఖపట్టణం

• బొర్ర గుహలు విశాఖపట్టణం జిల్లా అరకులోయలోని అనంతగిరి కొండలలో ఉన్నాయి .

• బొర్ర గుహలు పొడవు – 705 మీటర్లు .

• బొర్ర గుహలు లోతు – 80 మీటర్లు

• బొర్ర గుహలు సున్నపురాయి నిక్షేపాల మధ్య ప్రవహించిన ఏ నది కారణంగా ఏర్పడ్డాయి — గోస్తనీ .

• బొబ్బిలికోట ఏ జిల్లాలో కలదు – విజయనగరం

• 19వ శతాబ్దం మధ్య కాలంలో బొబ్బిలిలో ఈ కోట నిర్మించారు .

• బొబ్బిలి యుద్దం ఏ సంవత్సరంలో జరిగింది – 1757

• బొబ్బిలియుద్దం ఎవరెవరికి మద్య జరిగింది – విజయనగర రాజులు, బొబ్బిలి రాజులు .

• బొబ్బిలి యుద్దంలో మట్టికోట నాశనమైంది తరువాత అదే పేరుతో తిరిగి నిర్మించారు .

• బొబ్బిలి కి దగ్గరలోని గొల్లపల్లికి చెందిన సర్వసిద్ది వడ్రంగులు బొబ్బిలి వీణ తయారు చేస్తారు.

• తెలినీలాపురం మరియు తెలుకుంచి పక్షి సంరక్షణా కేంద్రలు ఏ జిల్లాలో కలవు — శీకాకుళం

• తెలినీలాపురం పక్షుల సంరక్షణా కేంద్రంలో ప్రతిసంవత్సరం సుమారు 3000 సంఖ్యలో పెలికాన్‌ పక్షులు, పెయింటెడ్‌ స్టార్క్‌ పక్షులు వలస వస్తాయి.

• పెలికాన్‌ పక్షులు, పెయింటెడ్‌ స్టార్క్‌ పక్షులు ఎచట నుండి వలస వస్తాయి — సైబీరియా

• ఈ పక్షులు సెప్టెంబర్‌ నుండి మార్షి నెలవరకూ సందర్శిస్తుంటాయి

11. మనమెక్కడ ఉన్నాం

• ప్రజలు కలసి నివసించే ప్రదేశాన్ని గ్రామం అంటారు.

• ఒక గ్రామం కలసి స్థిరపడిన వ్యక్తుల సమూహాన్ని కలిగి ఉంటుంది .

• దోనూబాయ్‌ గ్రామం శ్రీకాకుళం జిల్లా సీతంపేట మండలంలో ఉంది .

• దోనూ బాయ్‌ గ్రామం తూర్పున ఉన్నవి — కొండల, ఫైనాఫిల్‌ తోటలు పడమర — మల్లి గ్రామం, ఉత్తరాన

• – ముత్యాలు గ్రామం, దక్షిణాన — సంభం గ్రామం ఉన్నాయి.

• సీతంపేట మండలానికి సరిహద్దున తూర్పున — కొత్తూరు మండలం, పడమరన — పాలకొండ మండలం , ఉత్తరాన — భూమిని మండలం, దక్షిణాన — బూర్జ మండలం

• శ్రీకాకుళం జిల్లాకు తూర్పున – బంగాళాఖాతం , పడమర, దక్షిణాన – విజయనరం జిల్లా , ఉత్తరాన – బరిసా రాష్ట్రం

• మన రాస్ట్రం – ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాజధాని – అమరావతి

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కు తూర్పున – బంగాళాఖాతం ,పడమరన — కర్ణాటక ,ఉత్తరాన — ఒడిస్సా, తెలంగాణా, ఛత్తీస్‌ ఘడ్‌ దక్షిణాన – తమిళనాడు ఉన్నాయి.

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్రంలో గల జిల్లాలు – 13

• దేశంలో విస్తీర్ణంపరంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ 7వ స్థానంలో ఉంది

• గ్రామాల కలయిక వలన మండలం, మండలాల కలయిక వలన జిల్లా, జిల్లాల కలయిక వలన రాష్ట్రం ఏర్పడుతుంది .

12. జిల్లాలు — ప్రధాన కార్యాలయాలు

శ్రీకాకుళం – శ్రీకాకుళం

విజయనగరం – విజయనగరం

విశాఖపట్టణం – విశాఖపట్టణం

తూర్పు గోదావరి – కాకినాడ

పశ్చిమ గోదావరి – ఏలూరు

కృష్ణ – మచిలీపట్టణం

గుంటూరు – గుంటూరు

ప్రకాశం – ఒంగోలు

శ్రీ పొట్టిశ్రీరాములు నెల్లూరు – నెల్లూరు

చిత్తూరు – చిత్తూరు

YSR కడప – కడప

అనంతపురం – అనంతపురం

కర్నూలు – కర్నూలు

ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ లో కొత్తగా ఏర్పడిన 26 జిల్లాలో — వాటి కార్యాలయాల వివరాలు .

శ్రీకాకుళం – శ్రీకాకుళం

పార్వతిపురం – పార్వతిపురం

విజయనగరం – విజయనగరం

విశాఖపట్నం – విశాఖపట్నం

అల్లూరి సీతా రామరాజు – పాడేరు

అనకాపల్లి – అనకాపల్లి

కాకినాడ – కాకినాడ

ఈస్ట్ గోదావరి – రాజమండ్రి

కోనసీమ – అమలాపురం

ఏలూరు – ఏలూరు

వెస్ట్ గోదావరి – భీమవరం

NTR – విజయవాడ

కృష్ణ – మచిలీపట్నం

పల్నాడు – నరసరావ్‌ పేట

గుంటూరు – గుంటూరు

బాపట్ల – బాపట్ల

ప్రకాశం – ఒంగోల్

శ్రీపొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు – నెల్లూరు

కర్నూల్‌ – కర్నూల్‌

నంద్యాల్‌ – నంద్యాల్‌

అనంతపూర్‌ – అనంతపూర్‌

శ్రీసత్య సాయి – పుట్టపర్తి 

YSR – కడప 

అన్నమయ్య – రాయచోటి 

తిరుపతి – తిరుపతి 

చిత్తూర్‌ – చిత్తూర్ 

• రాష్ట్రముల కలయిక వలన దేశం ఏర్పడుతుంది .

• మన దేశం పేరు – భారతదేశం

• భారతదేశ రాజధాని – న్యూడిల్లీ .

• భారత దేశంలో రాష్ట్రాలు – 28

• కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు – 8

• భారతదేశం విస్తీర్ణ పరంగా ప్రపంచంలో 7వ స్థానంలో ఉంది.

• జనాభా పరంగా భారతదేశం 2వ స్థానంలో ఉంది

• భారత దేశానికి తూర్పున – బంగాళాఖాతం ,పడమర — అరేబియా సముద్రం .,.ఉత్తరాన – హిమాలయ పర్వతాలు ,దక్షిణాన – హిందూ మహాసముద్రం ఉన్నాయి.

• కొన్ని దేశాలు కలసి ఏర్పరిచేది – ఖండం

• భూగోళం 3 వంతుల నీటితో నూ, ఒక వంతు భూభాగంతోనూ నిండి ఉంది

• భూగోళంపై ఉన్న భూభాగం మొత్తాన్ని 7 భాగాలుగా విభజించారు. ఈ భాగాలను ఖండాలు అంటారు

• ఖండాలు మొత్తం పా – 7

• ఖండాలన్నింటితో కలపిన భూమిని ప్రపంచం అంటారు.

• ఖండాలు – 1. ఆసియా 2 ఆఫ్రికా 3.ఉత్తర అమెరికా 4.దక్షిణ అమెరికా 5.అంటార్కిటికా 6.ఐరోపా 7.ఆస్టేలియా

• అతిపెద్ద ఖండం – ఆసియా

• అతి చిన్న ఖండం — ఆస్టేలియా

• మంచు ఖండం – అంటార్కిటికా

• చీకటి ఖండం — ఆఫ్రికా

• పక్షిఖండం — దక్షిణ అమెరికా

• భూగోళంపై ఉన్న జలభాగాన్ని 5 భాగాలు గా విభజించారు .

• ఈ 5 భాగాలను మహాసముద్రములు అంటారు.

1. పసిఫిక్‌ మహాసముద్రం

2. అట్లాంటిక్‌ మహాసముద్రం

3. హిందూ మహాసముద్రం

4. ఆర్కిటిక్‌ మహాసముద్రం

5. ఆంటార్కిటికా మహాసముద్రం

• మహాసముద్రలలో బాగా లోతైనది – పసిఫిక్‌ మహాసముద్రం

• భూమిపై ఉన్న బాగా దట్టమైన అరణ్యాలు కు ఉదాహరణ — ఆమెజాన్‌

• భూమి పై ఉన్న ఎత్తెన పర్వతాలుకు ఉదాహరణ — హిమాలయాలు

• భూమి పైన ఉన్న విశాలమైన ఎడారులు కు ఉదాహరణ — సహారా.

• భూమి తన చుట్టూ తాను తిరగడాన్ని భూభ్రమణం అంటారు

• భూ భ్రమణానికి పట్టే సమయం – 24 గంటలు

• భూమి తన చుట్టూ తాను తిరుగుతూ సూర్యుని చుట్టూ తిరగడాన్ని భూ పరిభ్రమణం అంటారు.

• భూ పరిభ్రమణానికి పట్టే సమయం – 365¼ రోజులు.

• భూమి యొక్క చలనం వలన రాతిరి, పగలు ఏర్పడతాయి

• నక్షత్రముల గుంపును నక్షత్ర కూటమి లేదా నక్షత్ర రాశి అంటారు.

• నక్షత్రములు గుంపులుగా ఒక ఆకారంలో ఉంటాయి.

• చంద్రుని ఆకారం రోజు రోజుకు మారుతుంది. ఈ మార్పులను చంద్ర దశలు అంటారు .

• రాతిరి వేళ చందుడు పూర్తిగా గుండ్రంగా కనిపిస్తే ఆ రోజును ఏమంటారు — పార్ణమి

• చంద్రుడు కనిపించని రోజును ఏమంటారు — అమావాస్య .

AP TET and DSC Class 3 EVS Complete and BEST Notes

by admin | Jun 29, 2022 | Uncategorised

AP TET and DSC Class 3 EVS Complete and BESTNotes 3వ తరగతి

ఆనందమైన కుటుంబం

• మనమందరం మన కుటుంబంతో కలసి జీవిస్తాం .

• కుటుంబం లో ఉన్న అన్నదమ్ములు మరియు అక్కచెళ్లెల్లను తోబుట్టువులు అంటారు .

• కుటుంబ సభ్యులందరూ విభిన్నమైన పనులు చేస్తుంటారు .

• కుటుంబంలో ప్రతి ఒక్కరు ఒకరికి ఒకరు సాయం చేసుకుంటూ ఇంటి పనులను నిర్వహిస్తారు .

• ఇలా పనులు పంచుకోవడం వలన కుటుంబ సభ్యుల మధ్య ప్రేమ, ఆప్యాయతలు అభివృద్ధి చెందుతాయి.

• గ్రామంలో వివిధ రకాల వృత్తులు చేసేవారు ఉన్నారు.

• సాధారణంగా కుటుంబ సభ్యులు పెద్దల పోలికలతో ఉంటారు .

• సాధారణంగా పిల్లలకు చర్మం రంగు (గోధుమ , నలుపు , తెలుపు ), ఎత్తు మొదలైనవి తల్లి దండ్రుల నుండి వస్తాయి .

• కుటుంబాలలో కొన్ని పద్దతులు తల్లిదండుల నుండి పిల్లలకు సంక్రమిస్తాయి .

• కొన్నిసార్లు పిల్లల ప్రవర్తన తల్లిదండుల, ఇతర కుటుంబ సభ్యులను పోలి ఉంటుంది.

• మన చుట్టూ ఉండే మొక్కలు

• మొక్కకు వేర్లు, కాండం, ఆకులు, పువ్వులు, కాయలు మొదలైన భాగాలుంటాయి .
• వేర్లు నేలకు దిగువన ఉంటాయి .
• వేర్లు మొక్క భాగాలు అన్నింటిలో ముఖ్యమైనవి .
• వేర్లు మొక్కను నేలలో పట్టి ఉంచుతాయి .
• నేలలో లవణాలను , నీటిని పీల్లుకుని మొక్కలోని కాండం, ఆకులకు పంపించే భాగాలు — వేర్లు.
• మొక్కకు ఊతం అందించేది – కాండం.
• వేర్లు పీల్లుకున్న నీటిని, లవణాలును మొక్కలోని భాగాలకు అందించేది – కాండం.
• మొక్కల కాండాలు వివిధ రకాలుగా ఉంటాయి.
• కొన్ని మొక్కల కాండాలు మెత్తగా, ఆకుపచ్చ రంగులో, కొన్ని మొక్కల కాండాలు గట్టిగా, గోధుమరంగులో ఉంటాయి .
• టమాటా మొక్కల కాండం సన్నగా ఉండి, చుట్టూ నూగుగా ఉంది.
• మొక్కలు పెరిగే కొద్ది కాండాలు కూడా బలంగా మారతాయి .
• బలమైన కాండాన్ని నూను అంటారు…
• న్రూనులు బెరడుతో కప్పి ఉంటాయి…
• పెద్దగా, బలంగా ఉన్న మొక్కల్ని చెట్లు అంటారు .

• ఉదా:. మర్రి , చింత
• తక్కువ ఎత్తులో పెరుగుతూ గట్టికాండం కలిగి గుబురుగా పెరిగే మొక్కల్ని పొదలు అంటారు. ఉదా:- గులాబీ, మందార
• చిన్నవిగా ,మెత్తగా ఆకుపచ్చ రంగు కాండాలు కలిగి ఉన్న మొక్కలను గుల్మాలు అంటారు. ఉదా;. తులసి, గోధుమ
• ఏదైన ఒక ఆధారాన్ని పట్టుకుని పెరిగే మొక్కల్ని ఎగబాకే మొక్కలు అంటారు. ఉదా: ద్రాక్ష , కాకర .
• నేలపై పాకుతూ పెరిగే మొక్కల్ని పాకే మొక్కలు అంటారు .ఉదా:- పుచ్చకాయ, గుమ్మడికాయ
• మొక్కకు కావలసిన ఆహారం తయారు చేసి మొక్క ఆరోగ్యంగా పెరగడానికి సహాయపడేవి – ఆకులు
• ఆకులు ఆహారాన్ని గాలి, నీరు, సూర్య రశ్మి సహాయంతో తయారు చేసుకుంటాయి.
• ఆకులు మొక్కకు ఆహార కర్మాగారాలు .
• ఆకులు వివిధ ఆకారాలు, పరిమాణాలు, రంగులు, వాసనలు కలిగి ఉంటాయి.
• అరటి చెట్టు ఆకులు చాలా పెద్దవిగా ఉంటాయి .
• మందార చెట్టు ఆకులు వెడల్పుగా, అంచులు రంపపు ఆకారంలో ఉంటాయి.
• బొప్పాయి చెట్టు ఆకులు హస్తం ఆకారంలో ఉంటాయి .
• కొబ్బరి చెట్టు ఆకులు పొడవుగా ఈనెలతో ఉంటాయి.
• చింత చెట్టు ఆకులు చిన్నవిగా ఉంటాయి.
• పుదీనా, కొత్తిమీర, తులసి మొదలైన ఆకులు మంచి వాసన కలిగి ఉంటాయి .

AP TET and DSC Class 3 EVS Complete and BEST Notes AP TET 2022 EVS Notes aptet 2022, apdse 2022, ap new class 3 evs note

• కొత్తిమీర ,కరివేపాకు , మునగ మొదలైన ఆకులను తింటాము .

• వేపాకు ,తులసి మొదలైన ఆకుల్ని మందుల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు .

• తేయా లతో టీ తయారవుతుంది.

• వైద్యానికి ఉపయోగించే ఆకులు — వేపాకు, తులసి .

• విస్తర్లు, పాత్రలు తయారీలో ఉపయోగించే ఆకులు — అరటి, మర్రి, సాల్‌ చెట్టు.

• మనం విడిచిన గాలిలోని కార్టన్‌ డై ఆక్సెడ్‌ ను మొక్కలు పీల్లుకుని మనకు ఆక్సిజన్‌ ఇస్తాయి .

• పెద్ద మొక్కల వేర్లు ,నేలలో బలంగా చొచ్చుకుని పోవడం వలన నేల కోతకు గురికాకుండా కాపాడతాయి .
• మన చుట్టూ ఉన్న ఇంతున్లులు

• మన ఇళ్ళలో మనతో పాటుగా నివసించే పిల్లులు, కుక్కలు మొదలైన వాటిని పెంపుడు జంతువులు అంటారు .

• మచ్చిక చేసుకునే జంతువులకు ఉదాహరణ:కుక్క,ఆవు , కుందేలు , మేక , కోడి పెట్ట , గుర్రం మేక ,పిల్లి

• అడవి జంతువులు ( వన్య మృగాలకు ) ఉదాహరణ :ఏనుగు , పులి , నక్క ,జీబ్రా

• కుక్కలు మన ఇండ్లకు కాపలాగా ఉండడమే కాకుండా దొంగలను పట్టుకోవడం లో సహాయ పడతాయి .

• ఎలుకలును పట్టుకునేవి – పిల్లులు

• మన ఇండ్లకు కాపలా ఉండడమే కాకుండా దొంగలను పట్టుకోవడంలో సహాయం చేసేవి – కుక్కలు .

• ఆవులు, మేకలు, గొర్రెలు , బాతులు, గుర్రములను దేనిలో పెంచుతారు –క్షేత్రాలు

• వ్యవసాయ పనులలో సహాయపడేవి – ఎద్దులు, దున్నలు .

• బరువులు మోసేవి – గుర్రములు, గాడిదలు .

• అడవులలో నివసించేవి – అడవి జంతువులు.

• అడవి జంతువులకు ఉదాహరణ — సింహం, పులి, ఎలుగుబంటి .

• చేపలు వాటి మొప్పలు, తోక సహాయంతో నీటిలో ఈదుతాయి .

• నేలమీద నివసించే జంతువులను భూ చర జీవులు అంటారు.

• ఆవు, కుక్క, పిల్లి, కోడి మొదలైనవి నేలపై నివసిస్తాయి.

• కాకి, పిచ్చుక, గుడ్లగూబ, కోతి, మిడత మొదలైనవి చెట్లమీద నివసిస్తాయి .

• నీటిలో నివసించే జంతువులను జలచర రజీవులు అంటారు.

• జల చర జీవులకు పడవ ఆకారపు శరీరం, వాజాలు, మొప్పలు, తోక నీటిలో నివసించడానికి సహాయపడతాయి .

• చేపలు నీటిలో నివసిస్తాయి.

• కుందేలు బొరియలలో నివశిస్తుంది .

• నేలమీద, నీటిలోనూ నివసించే జీవులను ఏమంటారు – ఉభయచరాలు .

• ఉభయచరాలకు ఉదాహరణ — కప్ప, సాలమాండర్‌ .

• తేమగా ఉండే చర్మం, వేళ్ళ మధ్య చర్మం బలమైన వెనుక కాళ్ళ ఉభయ చరాలకు నేలమీద, నీటిలోనూ నివసించుటకు సహాయపడును .

• సింహం నివసించే ప్రదేశం – గుహ

• పక్షులు నివసించే ప్రదేశం — గూడు.

• పాములు, ఎలుకలు నివసించే ప్రదేశం — కలుగు .

• ఆవులు, ఎద్దులు, గాడిదలు, గుర్రములు, ఏనుగులు, జింకలు మొదలయినవి మొక్కల నుండి లభించే పదార్థాలు మాత్రమే తింటాయి.

• ఉడతలు కాయలు, గింజలు తింటాయి.

• మొక్కల నుండి లబించే ఆహార పదార్దాలు తినేవారిని ఏమంటారు – శాకాహారులు

• శాకాహారులకు ఉదాహరణ ;ఆవులు , ఎద్దులు , గాడిదలు , గుర్రములు , ఏనుగులు , జింకలు

• జంతువుల మాంసాన్ని తినే జీవులను మాంసాహారులు అంటారు .

• మాంసాహారులకు ఉదాహరణ :; పులి , సింహం , నక్క , మొసలి

• మొక్కలు, జంతువులు రెండింటి నుండి లభించే ఆహార పదార్థాలు తినే వాటిని పమంటారు – ఉభయాహారులు

• ఉభయాహారులకు ఉదాహరణ :;ఎలుగుబంటి , కాకులు , కోతులు , కుక్కలు

• సీతాకొక చిలుకలు, తేనె టీగలు పుష్పాలలో ఉన్న మకరందం పీల్లుకుంటాయి .

• సహజ పారిశుద్ద్య కార్షికులు అని వేటిని పిలుస్తారు – రాబందులు, కాకులు, నక్కలు.

• రాబందులు, కాకులు, నక్కలు కుళ్ళిపోయిన జంతు కళేబరాల్ని తింటాయి

• శుభ్రపరిచే తోటీలు అని పిలువబడేవి – రాబందులు , నక్కలు ,కుక్కలు

• జంతువులు ఇతరుల్ని హెచ్చరించడానికి, తమ నివాసప్రంతంలోకి రాకుండా ఉండడానికి ధ్యనులు చేస్తాయి. అరుస్తాయి .

• రాతిరిపూట కీచురాయి ఆపకుండా ధ్వని చేస్తుంది .

• కుక్క – మొరగడం

• పిల్లి – మ్యావ్‌

• కాకి – కావ్‌ కావ్‌

• పులి – గాండ్రింపు

• మేక – మేమే

• గొల్ల భామ — కీచు ధ్వని

• గుర్రం – సకిలించడం

• పంది – గుర్తు గుర్రు

• గాడిద — ఓండ్రు పెట్టడం

• మేక – మేమే

• కోయిల -కూ ఊ

• కోయిల – కూ. ఉ మ.

కింది వాటిని జతపరచుము

గొల్లభామ            (    )      (a) సకిలించడం

గుర్రం                 (     )     (b) కీచుద్వని

పంది                (     )     (c) అ ఓండ్రు పెట్టు

గాడిద               (     )     (d) గుర్ర గుర్ర

మన శరీరం

• మన శరీరం ముఖ్యంగా 3 భాగాలుగా విభజించబడింది
• 1.తల 2. మొండెం ౩. కాళ్ళు, చేతులు
• తలను మిగతా శరీర భాగంతో కలిపేది – మెడ
• తల అటు, ఇటూ కదపడానికి మెడ సహాయపడుతుంది
• చల్లదనం, వెచ్చదనం, మృదుత్వం, గరుకు వంటి స్పర్శ్మలను గుర్తించుటకు చర్మం సహాయపడుతుంది
• మంచి స్పర్శకు ఉదాహరణ :భధ్రత కలిగించే స్పర్శ ,అమ్మ కౌగిలింత, నాన్న మనల్ని చేయి పట్టుకుని నడిపించే విధానం, తండ్రి తల
• నిమరడం , భుజాలపై చేయి వేయడం, స్నేహితుల కరచాలనం .
• మనకు దుఖం ,భయం , కోపం ,ఆందోళన కలిగించే స్పర్శను చెడు స్పర్శ అంటారు.
• రహస్య భాగాలను తాకే స్పర్శను చెడు స్పర్శ అంటారు
• ఛాతీ, కాళ్ళ మధ్య పిరుదులు మొదలైన కొన్ని శరీర భాగాలు ఎవరూ చూడకూడని తాకకూడని భాగాలు కనుక వీటిని రహస్య భాగాలు అంటారు
• మన రహస్య భాగాలను ఎవరైనా తాకితే ౩ పద్దతులు పాటించాలి
• వద్దు అని గట్టిగా అరవాలి
• అక్కడి నుండి దూరంగా పారిపోవాలి.
• మీకు నమ్మకమైన వ్యక్తికి తెలపాలి

• ఆపదలో ఉన్న బాలలను కాపాడడానికి సంరక్షించడానికి 24 గంటలు పని చేయు జాతీయ అత్యవసర సంస్థ – 1098 (వైల్డ్‌ లైన్‌ ).
• జ్ఞానేందియాలు మొత్తం-5
• APJ కలాం 1931 అక్షోబర్‌ 15న తమిళనాడులోని రామేశ్వరం లో జన్మించారు.
• ఈయన భౌతిక శాస్త్రంలో ఏరోనాటికల్‌ ఇంజనీరింగ్‌ చదివారు .
• APJ కలాం ను మిస్సెల్‌ మ్యాన్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా అంటారు.
• APJ కలాం రచనలు —
• వింగ్స్‌ ఆఫ్‌ ఫైర్‌
• ఇండియా 2020
• ఇగ్నిటెడ్‌ మైండ్స్‌
• ఇన్‌ డామిటబుల్‌ స్పిరిట్‌
• APJ కలాం భారతరత్న, పద్మ విభూషణ్‌ పురస్కారాలు పొందారు.
• APJ కలాం 2015 జులై 27 న మరణించారు

ఆహారం — ఆరోగ్యం

• మనకు లభించే ఆహారపదార్థాలను బట్టి ఆహారపు అలవాట్లు ఉంటాయి .
• ఆహారం మనకు శక్తి ఇస్తుంది .
• చిన్నపిల్లలకు దంతాలు ఉండవు. వారికిపి పాలు లేదా మెత్తని ఆహారాన్ని ఇస్తారు .
• అన్నం మన ఆహారంలో ప్రధానమైనది. ఇది వరి నుండి లభిస్తుంది .
• మనకు చెరకు నుండి చక్కెర, బెల్లం లభిస్తాయి
• ప్రకృతిలో మనకు ప్రసాదించబడిన మొక్కలో పోషక విలువలు ఎక్కువగా ఉన్న భాగం — ఆకులు
• ఆరతి, కాలీఫ్లవర్‌ వంటి పుష్పాలను ఆహారంగా తింటాము.
• క్యాబెజీ అనునది పుష్పం
• లవంగాలలో మొగ్గలు రుచిగా ఉంది మసాలాలుగా వాడతారు
• కుంకుమ పూలను ప్రత్యేకమైన వంటకాలు తయారుచేయుటకు వాడతారు .
• పుట్టగొడుగు అనునది ఒక శిలీంధ్రం .
• పుట్టగొడుగు అనేక పోషకాలను కలిగి ఉంటుంది
• వేరుశనగ, నువ్వులు, ఆవాలు, సూర్యకాంతం, ఆలివ్‌ విత్తనాల నుండి నూనెలు తయారు చేస్తారు
• జీడిపప్పు, పచ్చిబఠాణీలు, రాజ్బీ గింజలు, ఎరుపు కిడ్నీ బీన్స్‌/ జునుములు, వేరుశనక్కాయలు మొదలగు వాటి విత్తనాలు మనం తింటాం
• తేనెటీగలు పూలనుండి మకరందాన్ని సేకరిస్తాయి
• తేనెపట్టులో మకరందం ను నిలువ చేస్తాయి
• వంట వండడానికి వంట పాత్రలు ఉపయోగిస్తారు .
• ఆహార పదార్ధాలను వండినప్పుడు ఆ పదార్థం , మెత్తగా , రుచిగా తయారవుతుంది సులభంగా జీర్ణం అవుతుంది .
• ఇడ్లీలను ఆవిరిలో ఉడికిస్తారు .
• అప్పడాలను వేయిస్తారు .
• వేయించడానికి – పెనం
• ఉడికించుటకు – కుక్కర్‌
• తక్కువ సెగపై కాల్లడానికి ఉపయోగించేది – గ్రిల్‌
• జంతువుల నుండి పాలు, మాంసం లబిస్తాయి .
• పక్షుల నుండి గుడ్డు, మాంసం లభిస్తాయి.

నీరు – ప్రకృతి వరం

• ప్రకృతి ప్రసాదించిన వరం — నీరు
• ప్రపంచ జలదినోత్సవం ఎప్పుడు జరుపుకుంటారు – మార్షి 22
• అటవీ ప్రాంతాలలో నీరు జలపాతాలు , సెల ఏర్ల నుండి తెచ్చుకుంటారు . ఉదాహరణ : సీతం పేట అటవీ ప్రాంతం
• నీరు దొరికే సహజవనరులు – సముద్రములు, నదులు, సరస్సులు, ప్రవాహాలు, చెరువులు, చెలమలు
• మానవ నిర్మిత నీరు లభించే ప్రంతాలు — ఆనకట్టలు, కాలువలు, గొట్టపు బావులు, చేతిపంపులు
• ఆటవి ప్రాంతంలో నీటిని జలపాతాలు, సెలయేర్లు నుండి తెచ్చుకుంటారు.
• అటవీ ప్రాంతం వారు వేసవిలో తీవ్ర న నీటి ఎద్దడి ఎదుర్కొంటారు .
• భూభాగం 3 వంతుల నీరుతో నింపబడి ఉంది.
• ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ప్రభుత్వం వారు పాఠశాలలో నీటిగంట ఏర్పాటు చేశారు. ఇది రోజుకు ౩ సార్లు మోగుతుంది .
• నీటిగంట కార్యక్రమం ముఖ్య ఉద్దేశ్యం విద్యార్థులను మంచినీరు తాగేలా చేసి నిర్జలి కరణకు గురికాకుండా చూడడం
• నీటి బాటిళ్లను వాడేవారు వాటిని తప్పనిసరిగా ఉప్పు నీటిలో శుభ్రపరచాలి .
• రొయ్యల పెంపకం, చేపల పెంపకంను ఏమంటారు – మత్స్య వర్దనం .

మన ఇల్లు

• మనం కట్టుకునే ఇల్లు ప్రధానంగా 4 అంశాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది
• వాతావరణం
• ఆర్థిక పరిస్తితి
• లభ్యమయ్యే సామాన్లు
• స్ధలం లభ్యత
• గుడారాలు కాన్వాస్‌ గుడ్డతో తయారువుతాయి .
• గుడారాలు నిలబెట్టుటకు ఆధారంగా వెదురు బొంగులను నిలబెడతారు .
• ఒక చోట నుండి ఇంకో చోటుకు బ్రతకడానికి వెళుతూ ఉండేవారు గుడారాలలో నివసిస్తారు.
• గుడారాలు లో నివసించే వారికి ఉదాహరణ — నిర్మాణాలు జరిగే చోట కార్మికులు, మిలటరీ సైనికులు, సర్కస్‌ వారు .
• చక్రములు, టైర్లతో నిర్మించబడి ఒక చోట నుండి మరోకచోటుకి నడవడానికి వీలుగా ఉండే నివాసం — కారవాన్‌
• కొంతమంది గిరిజనులు నల్లమల అడవులలో నివసిస్తారు . వీరు అడవి నుండి లభించే తేనె , కుంకుడు కాయలు , చింత పండు వంటి వాటిని
• అడవులలో అమ్మి బియ్యం , కూరగాయలు తెచ్చుకుంటారు .
• ఏ ఇళ్లయితే ఒక చోట నుండి మరొక చోటుకు మార్తడానికి వీలుగా ఉంటాయో వాటిని తాత్కాలిక నివాసాలు అంటారు .
• ఒక చోట నుండి మరొక చోటుకు మార్షడానికి వీలులేని నివాసాలను శాస్వత నివాసాలు అంటారు.
• ఇల్లు 2 రకాలుగా విభజించబడి ఉంటాయి 1. కచ్చా ఇల్లు 2.పక్కా ఇళ్ళు
• మానవ నివాసాల పరిణామ క్రమం :గుహలు , పూరిల్లు , మట్టిల్లు, పెంకుటిల్లు, డాబా ఇల్లు, బహుళ అంతస్తుల భవనం
• పూరిల్లు వెదురుతో నిర్మించబడి ఉంటాయి .
• పెంకుటిల్లు గోడలు ఇటుక ,సిమెంట్‌ తో నిర్మించబడి ఉంటాయి పై కప్పు పెంకులతో కప్పబడి ఉంటుంది వేసవిలో చల్లగా ఉంటుంది .

• రాతితో గోడలు , పై కప్పు కట్టబడిన రాతి ఇల్లు రాయలసీమ లో ఉంటాయి .

• మట్టి, గడ్డిచే నిర్మించబడే ఇళ్లను కచ్చా ఇళ్ళు అంటారు . ఉదాహరణ: గుడిసెలు

• ఇటుకులు, ఇసుక, ఇనుముతో నిర్మించబడే ఇళ్లను పక్కా ఇళ్ళు అంటారు . ఇవి చాలా దృఢంగా ఉంటాయి .
• ఉదా :- డాబా

• ఇతికి ఉండే పై భాగాన్ని పైకప్పు అంటారు. ఉదాహరణ : లోహపు రేకులు , కాంక్రీటు కప్పు , గోల్డన్కుల కప్పు , గడ్డి ఆకులతో కప్పబడిన పై కప్పు.

• పై కప్పులు ఏటవాలుగా ఉంటాయి
• జంతువులకు కూడా నివాసాలు ఉంటాయి. నివాసాలు జంతువులును ఎండ, వాన, చలి, శతురువుల నుండి రక్షిస్తాయి
• సింహం, ఎలుగుబంటి అడవులలోని గుహాలలో నివసిస్తాయి .

• కుందేలు, ఉడత బొరియలలో నివసిస్తాయి

• పక్షులు గూళ్లలో నివసిస్తాయి .

• పశువులు నివసించే ప్రదేశం – శాలలు

• కుందేలు నివసించే ప్రదేశం – బొరియ

• కోతులు నివసించే ప్రదేశం – చెట్లు పైన

• కుక్కలు నివసించే ప్రదేశం – కెన్నెల్‌

• కోళ్ళు నివసించే ప్రదేశం – బుట్ట

• సింహం నివసించే ప్రదేశం – గుహ

• పాము – పుట్ట

• పందులు నివసించే ప్రదేశం – దొడ్డి

• గుర్రం నివసించే ప్రదేశం -శాల

• గొర్రెలు – దొడ్డి

• చీమలు నివసించే ప్రదేశం – పుట్ట

• నీటిలో చేపలు, తిమింగళాలు వంటి జీవులు జీవిస్తాయి

• కప్ప , మొసలి వంటి జంతువులు నీటిపై, నేలపై జీవిస్తాయి..

• కోతులు, ఏనుగులు వంటివి అడవిలో తిరుగుతూ ఉంటాయి. వాటికి ప్రత్యేకమైన నివాసాలు లేవు .

• పక్షుల నివాసాలను గూళ్ళు అంటారు.

• పక్షులు తమ పిల్లలను సంరక్షించుకోవడానికి గూళ్ళు కట్టుకుంటాయి .

• పిచ్చుక తన గూడును చెట్లపైన, ఇంటి దూలాలపైన కట్టుకుంటుంది .

• పిచ్చుక కర్రపుల్లలు, గడ్డి, ఆకులు, పత్తి ఉపయోగించి గూడు కడుతుంది.

• కాండానికి పెద్ద తొర్రలు చేసి తన నివాసాన్ని నిర్మించుకునే పక్షి – వడ్రంగి పిట్ట

• చెట్ల చిగుర్లలో గడ్డి, కర్రపుల్లలను ఉపయోగించి తన గూడు కట్టుకునేది – గిజిగాడు

• గిజిగాడు పక్షి గూడు కింది వైపున ప్రవేశించుటకు ఒక ద్వారం ఏర్పరచుకుంటుంది .

• అనేక రకాల కీటకాలు కూడా నివాసాలు పర్పరచుకున్నాయి : ఉదాహరణ : తేనె పట్టు, సాలె గూడు , పట్టు పురుగు

ఊరికి పోదాం

• మనం ఒక చోట నుండి మరొక చోటుకు వెళ్లడానికి రవాణా సాధనాలు ఉపయోగిస్తారు .

• పంచలింగాల ప్రాంతం ఏ జిల్లాలో కలదు – కర్నూలు

• కర్నూలులో తుంగభద్ర నది ప్రవహిస్తుంది .

• బస్సులు నిలుపు స్థలాన్ని బస్టాండ్‌ అంటారు .

• వివిధ ప్రాంతాల నుండి వచ్చే బస్సులన్ని బస్టాండ్‌ లలో నిలుపుతారు .

• ప్రయాణికులు బస్సుకోసం వేచి ఉండడానికి, కూర్చోవడానికి అనువైన స్ధలం (ప్లాట్‌ ఫారం ) బస్టాండ్‌ లో ఉంటుంది .

• కార్లు, బైకులు, ఆటోలు రోడ్డుమీద నడుస్తాయి.

• పడవలు, ఓడలు నీటి మీద ప్రయాణిస్తాయి

• విమానాలు, హెలికాప్టర్‌ లు గాలిలో ప్రయాణిస్తాయి.

• రోడ్లు తయారీకి వాడే పదార్ధాలను బట్టి రోడ్లు 6 రకాలు

1. మట్టిరోడ్డు       2. గ్రావెల్‌ రోడ్డు     ౩.ఎర్రమట్టిరోడ్డు

4.గ్రానైట్‌ రోడ్డు     5.తారు రోడ్డు       6.కాంక్రీట్‌ రోడ్డు

• మచ్చలపురి అనే ఊరు కర్నూలు జిల్లాలో గలదు.
• కొన్ని రోడ్డుకు పేర్లు కూడా ఉంటాయి
• ఉదా:- ఆసుపతిరి రోడ్డు, మహాత్మాగాంధి రోడ్డు , బీసెంట్‌ రోడ్‌
• వాహనాలు ఎరుపు రంగు సిగ్నల్‌ పడినపుడు ఆగాలి .
• పచ్చరంగు సిగ్నల్‌ పడినపుడు వాహనాలు కదిలి ముందుకు పోతాయి..
• బస్సు నడిపే వ్యక్తి – డ్రైవర్‌
• పడవ నడిపే వ్యక్తి – నావికుడు
• విమానం నడిపే వ్యక్తి – పైలట్‌
• రైలు నడిపే వ్యక్తి – లోకో పైలట్‌
• వాహనాలు నడపాలంటే ఇంధనాలు అవసరం .
• వాహనాలు నడపడానికి పెట్రోల్, డీజిల్‌, CNG వంటి ఇంధనాలు ఉపయోగిస్తారు .

• CNG – Compressed Natural Gas

మాట్లాడుకుందాం

• ఇతరులకు మన భావాలను ఆలోచనలు తెలియ పరిచే విధానాన్ని భావ వ్యక్తీ కరణ అంటారు.
• భావ వ్యక్తి కరణమును కమ్యూనికేషన్‌ అంటారు .
• చూడడం, తల ఊపడం, కాళ్ళు చేతులు కదపడం మొదలైన శారీరక సంజ్ఞలు కూడా కమ్యూనికేషన్‌ విధానాలే .
• నృత్య కళాకారులు, మైమ్‌ కళాకారులు వివిధ రకాల సంజ్ఞల భాషను ఉపయోగిస్తారు .
• నృత్య కళాకారులు భావాలు వ్యక్తీకరించుటకు ముద్రలు ఉపయోగిస్తారు .
• కమ్యూనికేషన్‌ ముఖ్య ఉద్దేశ్యం మన భావాలు, ఆలోచనలు ఇతరులతో పంచుకోవడం .
• భావ వ్యక్తీకరణ రెండు రకాలుగా చేయవచ్చు 1. మౌఖిక సంభాషణ 2.శబ్ద సంభాషణ
• మౌఖిక సంభాషణలో వ్యక్తులు ఒకరికి ఒకరు ఫోన్‌ ద్వారా కానీ పరస్పరం కానీ మాట్లాడుకుంటారు .

• శబ్ద వ్యక్తి కరణలో వ్యక్తి తన భావాలను, ఆలోచనలను హావభావాల ద్వారా వ్యక్తపరిస్తే ఇతరులు అర్ధం చేసుకుంటారు .

• భావ వ్యక్తీకరణ సూచించే హావభావాల గుర్తులను ఎమోజీలు అంటారు

• భావవ్యక్తీకరణ రెండు విధాలుగా జరుగుతుంది

• ప్రత్యక్ష భావ వ్యక్తీకరణ 2.పరోక్ష భావవ్యక్తీకరణ

• స్నేహితులతో ఉపాధ్యాయులతో, తల్లిదండులతో మాట్లాడడం ప్రత్యక్ష భావవ్యక్తీకరణ ॥

• ప్రత్యక్ష భావవ్యక్తీకరణ లో వ్యక్తుల భావాలను, ఆలోచనలను వారి శరీర కదలికల ద్వారా వ్యక్తీకరిస్తారు .
• కరచాలనం అను నది ప్రత్యక్ష భావ వ్యక్తీకరణ .

• దూరదర్శిని చూడడం — పరోక్ష భావ వ్యక్తీకరణ

• దూర దర్శిని చూడడం ద్వారా సమాచారం తెలుసుకోవడం పరోక్ష భావవ్యక్తీకరణ “పోస్ట్‌ కార్డ్‌ లు, ఫోన్‌ కాల్‌, మెయిల్‌, మెసెజ్‌ లు మొదలైన
• వాటి పరోక్ష భావ వ్యక్తీకరణకు ఉపయోగిస్తాం .

• పూర్వకాలంలో దూర ప్రాంతంలో ఉన్న వారికి సమాచారం తెలిపిన మార్గాలు 1. ఢంకా ధ్వని ద్వారా 2. పొగ ద్వారా ౩. పావురాల ద్వారా
• మనషులు లేదా గుర్రపు స్వారీచేసేవారి ద్వారా .

• ప్రస్తుతం దూరంగా ఉన్నవారికి మెయిల్‌, మెసేసెజ్‌, మెసెంజర్‌ ద్వారా మన భావాలు వ్యక్త పరుస్తున్నాం.
• భావాలను సంకేతాల ద్వారా వ్యక్త పరచడం ను సంకేత భాష అంటారు

• చెవిటి, మూగ (దివ్యాంగులు ) వ్యక్తులు తమ భావాలను వ్యక్తపరచుటకు సంకేత భాషను ఉపయోగిస్తారు ం
• పొలంలో దిష్టి బొమ్మలు పెట్టడం భావవ్యక్తీకరణ ॥

• చీమలు వాటి కాళ్ళు, తల ద్వారా ఒకదానితో మరొకటి తమ భావాలను వ్యక్త పరుస్తాయి .

• వివిధ జంతువులు వివిధ పద్ధతుల ద్వారా భావవ్యక్తీకరణం చేస్తాయి

1దృశ్య భావవ్యక్తీకరణ :

• తాబేలు, నత్తలు బెదిరింపుకు గురైనపుడు రక్షణ కోసం వాటి తలను ముడుచుకుంటాయి .

• కుక్కలు సంతోషంగా ఉన్నపుడు వాటి తోకను ఊపుతాయి

2. శ్రవణ భావ వ్యక్తీకరణ:

• ఏనుగులు ఘీంకారం ద్వారా దూరంగా ఉన్న ఇతర గుంపులతో మాట్లాడతాయి.

• గుంపులో ఇతర తోడేళ్లను పిలవడానికి తోడేళ్లు ఊలపెడతాయి .

3. స్పర్శ ద్వారా భావ వ్యక్తీకరణ:

• కుక్కలు, పిల్లులు తమ పిల్లలను నాకడం ద్వారా ప్రేమను వ్యక్త పరుస్తాయి .

• నాకడం ద్వారా వాటి పిల్లలను శుభ్రం చేసి ఉద్దీపన కలిగిస్తాయి .

• కోతులు, బబూన్‌ లు ప్రేమను కనపరచడానికి ఒకదానిని ఒకటి దువ్వుకుంటాయి

• వాగల్‌ డ్యాన్స్‌ అనునది – దృశ్య భావ వ్యక్తీకరణ

• వాగల్‌ డ్యాన్స్‌ వేటిలో చూడవచ్చు – తేనెటీగలు

• వాగల్‌ డ్యాన్స్‌ చేసేవి – కూలి తేనెటీగలు .

• వాగల్‌ డ్యాన్స్‌ ద్వారా కూలి తేనెటీగలు ఆహార సమాచారాన్ని తెలియ చేస్తాయి .

4 . రసాయన భావ వ్యక్తీకరణ :

• పిల్లులు తమ వాసనను గుర్తించడానికి వస్తువులపై రుద్దుతాయి
• పాములు , కుక్కలు శత్రువులను గుర్తించడానికి వాసన జ్ఞానాన్ని వినియోగిస్తాయి .

ఆటలు — వినోదం

• ఆటలు వినోదాత్మకం

• ఆటలు ఆటడం ఆరోగ్యాన్ని కలిగిస్తుంది .

• లోపల ఆడే ఆటలను ఇండోర్‌ గేమ్స్‌ అంటారు

• ఉదా:- లుడో, చైనీస్‌ చెక్కర్స్‌, టేబుల్‌ టెన్నిస్‌. ఆష్టా చెమ్మ ,చదరంగం , పులి మేక , వామన గుంతలు , గచ్చమ్‌ కాయలు
• అవుట్‌ డోర్‌ గేమ్స్‌ కు ఉదాహరణ — కబడ్డీ, ఖోఖో , కికెట్‌

• ఆనందం కోసం, మనశరీరం తేలికగా ఉండడం కోసం చేసే క్రియను వినోదం అంటారు

• Ex: చదవడం, ఆటలు, సంగీతం, TV చూడడం, తోట పని, ట్రావెల్లింగ్‌

• ఖాళీప్రదేశాలలో, క్రీడా మైదానంలో ఆడే ఆటలను అవుట్‌ డోర్‌ గేమ్స్‌ అంటారు .ఉదాహరణ : ఫూట్ బాల్‌ , టెన్నిస్‌ , టెన్ని కాయిట్‌

• పల్లెలలో వివిధ రకాలైన ఆటలు ఆడతారు. వీటిని ప్రాంతీయ క్రీడలు అంటారు .

• ఉదా:- ఏడు పెంకులాట, కోతికొమ్మచ్చి, బొంగురాలాట, పులిమేక, ముక్కు గిల్లే ఆట, తొక్కుడు బిళ్ళ

• మన రాష్ట్ర క్రీడ – కబడ్డీ

• మన జాతీయ క్రీడ – హాకీ

• చదరంగం క్రీడకు కావలసిన క్రీడాకారులు – 1

• క్యారమ్స్‌ …………………. 2
• కబడ్డీ  ……………………7

• క్రికెట్ ……………………………………11
• సాయంత్రం 4 గంటల నుండి 6 గంటల వరకూ పిల్లలు ఆటలు ఆడదానికి సరైన సమయం

• ఆటలు ఆడేటపుడు జడ్లతో ఉన్న ఆటగాళ్ల పరస్పర సహకారంతో ఒకరినొకరు హౌరావించుకోవడం అలవాటువుతుంది. దీనినే బృంద స్ఫూర్తి
• అంటారు

• నువ్వు పామును చేరుకున్నపుడు భయపడకు, ఎక్కడం, దిగడం ఈ ఆటలో సహజం దీనికి పొడుపు కథ — వైకుంఠ పాళీ

• నలుపు, తెలుపు గళ్ళ మధ్యన రాజు రాణి — చెస్‌.

• రంగు రంగుల గాజు బంతులు గురి చూసి కొడితే అన్నీ నీ సొంతం – గోళీలాట

• రెక్కలు లేవుగాని ఎగరగలదు. ఆకాశంలో ఫైఫైకి వెళుతుంది – గాలిపటం .

• ఆటలు , వినోదాల వలన పిల్లలలో ఏకాగ్రత , సహనం , క్రీడా స్పూర్తి అభివృద్ధి చెందుతాయి .

దిక్కులు — మూలలు

• మన ఇంటి చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతాన్ని సమీప ప్రాంతం అంటారు.

• సమీప ప్రాంతం లోని ఇళ్ళలో నివసించేవారు — ఇరుగుపొరుగువారు

• సమీప ప్రాంతం కొన్ని సౌకర్యాలు మన జీవితాన్ని సౌకర్యవంతం చేస్తాయి.

• సూర్యుని వైపు ఉదయాన నిలబడి ఉంటే అది – తూర్పు

• సూర్యునికి ఎదురుగా నిలబడినప్పుడు వెనుకవైపు ఉన్నది – పడమర

• కుడిచేతి వైపు ఉన్నది – దక్షిణం.

• ఎడమ చేతివైపు ఉన్నది – ఉత్తరం .

• ఒక ప్రాంతం , భవనం లేదా ఉరియొక్క హద్దులను సరిహద్దులు అంటారు .

• ర0డు దిక్కుల మధ్య ఉన్న ప్రాంతాన్ని మూల అంటారు.

• తూర్చు, ఉత్తరం మధ్య ఉన్న మూల — ఈశాన్యం ం

• దక్షిణం , పడమర మధ్య ఉన్న మూల — నైరుతి.

• పడమర, ఉత్తరం మధ్య ఉన్న మూల – వాయువ్యం .

• తూర్పు, దక్షిణం మధ్య ఉన్న మూల — ఆగ్నేయం .

• పురాతన కాలంలో నావికులు సూర్యుడు, నక్షత్రము లు, పవనాల దిశలను బట్టి దిక్కులు కనుగొనేవారు .

• ప్రస్తుత కాలంలో దిక్టూచి, 6౧౩ ఉపయోగించి దిక్కులను కనుగొంటున్నాం .

• GPS – Global Positioning System

• ఏదైనా బాగా తెలిసిన ప్రదేశం సహాయం తో సమీపంలోని చిరునామాను సులవుగా కనుక్కోవచ్చు. ఈ బాగా తెలిసిన ప్రదేశాలను మైలురాయి అంటారు.

• గుర్తులతో కూడిన చిత్రమును పటం(MAP) అంటారు.

• గుర్తులు అనేవి గుర్తింపు చిహ్నాల ప్రదేశాలను తెలుపుతాయి.

• గుర్తింపు చిహ్నం అనేది ఆ ప్రాంతం లో బాగా తెలిసిన ప్రదేశం.

భారత దేశ విద్యా వ్యవస్తలో ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ ( ICT )

by admin | Jun 25, 2022 | Uncategorised

భారత దేశ విద్యా వ్యవస్తలో ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ ( ICT )

పరిచయం:

నేటి సమాజాన్ని సమాచార సమాజం అంటారు. ఇప్పుడు ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT) అన్ని అంశాలలో ఉపయోగించబడుతుంది మరియు ఉపయోగించబడుతుంది. విద్య, వ్యాపారం, పరిపాలన, టెలికమ్యూనికేషన్, వ్యవసాయం, ఆరోగ్యం, మార్కెటింగ్, పర్యాటకం, భద్రత, గృహనిర్మాణం మరియు ఇతర అంశాలలో, ప్రతిచోటా మేము ICTలను ఉపయోగిస్తున్నాము. ఇప్పుడు మనం మొబైల్, స్మార్ట్ ఫోన్, కంప్యూటర్లు మరియు ఇంటర్నెట్ లేకుండా మన నాగరిక జీవితాన్ని ఆలోచించలేము.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా కుటుంబం, సమాజం, సంస్థలు, దేశాలు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానంతో పాటు ICTని ఉపయోగించడం మరియు వినియోగించుకునే ధోరణి క్రమంగా పెరుగుతోంది. కార్యకలాపాలు చక్కగా మరియు చక్కగా ఉండబోతున్నాయి, సాఫ్ట్‌వేర్ మరియు యంత్రాల వినియోగం రోజురోజుకు పెరుగుతోంది. కొత్త తరాలు వస్తున్నారు, వేగంగా మారుతున్న సాంకేతిక వాతావరణాన్ని పెంచుతున్నారు మరియు అవలంబిస్తున్నారు మరియు కొన్నిసార్లు పాతవారు అవలంబించడానికి ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంటున్నారు, కొత్త రకాల సమస్యలు మరియు అవకాశాలు అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి.

ప్రభుత్వాలు మరియు దేశాలు గందరగోళం మరియు పోటీలోకి వస్తున్నాయి మరియు కొత్త మరియు కొత్త విధానాలు మరియు ప్రణాళికలను రూపొందిస్తున్నాయి. ప్రపంచం అంతర్లీన యుద్ధంలోకి అలాగే అన్ని రకాల భావజాలాలు, స్థాయిలు మరియు సంస్కృతులను కలిగి ఉన్న గూడులోకి వచ్చింది. ప్రపంచీకరణ, సరళీకరణ, అంతర్జాతీయవాదం మరియు ప్రైవేటీకరణ ప్రత్యక్ష ప్రభావాలు. సాధారణంగా ICT అంటే అనేక ఎలక్ట్రానిక్ మరియు ఇంజినీరింగ్ పరికరాల ద్వారా ఉపయోగించే సమాచారం మరియు కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీలు.

ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT) అనేది ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (IT) యొక్క పొడిగించిన పదం, ఇది ఏకీకృత కమ్యూనికేషన్ల పాత్రను మరియు టెలికమ్యూనికేషన్స్, కంప్యూటర్లు అలాగే అవసరమైన సాఫ్ట్‌వేర్, దాని నిల్వ మరియు ఆడియో-విజువల్ సిస్టమ్‌ల ఏకీకరణను నొక్కి చెబుతుంది. ఇది సమాచారాన్ని యాక్సెస్ చేయడానికి, నిల్వ చేయడానికి, ప్రసారం చేయడానికి మరియు మార్చడానికి వినియోగదారులను అనుమతిస్తుంది.

ICT అనేది రేడియో, టెలివిజన్, ఫోన్‌లు, కంప్యూటర్ మరియు నెట్‌వర్క్ హార్డ్‌వేర్ మరియు సాఫ్ట్‌వేర్, శాటిలైట్ సిస్టమ్‌లు మొదలైనవాటితో పాటు వాటితో అనుబంధించబడిన వివిధ సేవలు మరియు అప్లికేషన్‌లను కలిగి ఉండే ఏదైనా కమ్యూనికేషన్ పరికరం లేదా అప్లికేషన్‌ను కలిగి ఉండే గొడుగు పదం (రథీశ్వరి, 2018) .

UNESCO (2002) ప్రకారం, “ICT అనేది ఒక శాస్త్రీయ, సాంకేతిక మరియు ఇంజనీరింగ్ క్రమశిక్షణ మరియు నిర్వహణ సాంకేతికత, సమాచారాన్ని నిర్వహించడం, దాని అప్లికేషన్ మరియు సామాజిక, ఆర్థిక మరియు సాంస్కృతిక విషయాలతో అనుబంధం”.

ప్రపంచ బ్యాంక్ ICTలను “ఎలక్ట్రానిక్ మార్గాల ద్వారా సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడం, ప్రసారం చేయడం మరియు ప్రదర్శించడం వంటి కార్యకలాపాల సమితి”గా నిర్వచించింది. ICTలు “కంప్యూటర్లు మరియు కంప్యూటర్ నెట్‌వర్క్‌ల ద్వారా ప్రజలు పంచుకోవడానికి, పంపిణీ చేయడానికి, సమాచారాన్ని సేకరించడానికి మరియు కమ్యూనికేట్ చేయడానికి ఉపయోగించే సాంకేతికతలను సూచిస్తాయి”. “ICTలు అనేది సమాచారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడం, పంపిణీ చేయడం, ప్రాసెస్ చేయడం, రూపాంతరం చేయడం – [సహా] టెలికాంలు, టీవీ మరియు రేడియో ప్రసారం, హార్డ్‌వేర్ మరియు సాఫ్ట్‌వేర్, కంప్యూటర్ సేవలు మరియు ఎలక్ట్రానిక్ మీడియా కోసం ఉపయోగించే సంక్లిష్టమైన మరియు విభిన్నమైన వస్తువులు, అప్లికేషన్‌లు మరియు సేవల సమితి.

ICTలు సమాచార యాక్సెస్ మరియు కమ్యూనికేషన్‌లో వాటి క్రియాత్మక వినియోగం ద్వారా నిర్వచించబడిన అనుబంధ సాంకేతికతల సమూహాన్ని సూచిస్తాయి, వీటిలో ఒక అవతారం ఇంటర్నెట్ (యునైటెడ్ నేషన్స్, 2003). ICT ఎక్కడైనా, ఎప్పుడైనా మరియు ఎవరితోనైనా కమ్యూనికేషన్‌ను సులభతరం చేస్తుంది. ICTలను ఉపయోగించడం ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా కమ్యూనికేట్ చేయడం సులభం అయింది, ఉదాహరణకు, సోషల్ మీడియా సైట్‌లు మరియు యాప్‌లు, బ్లాగులు, వికీస్పేస్ మొదలైనవి. ICTని ఉపయోగించడం వల్ల సమయం ఆదా అవుతుంది మరియు వివిధ మార్గాల్లో ఖర్చుతో కూడుకున్నది.

ICT ప్రపంచాన్ని విప్లవాత్మకంగా మార్చింది. టెలిఫోన్ లేని తరం ఉంది; రేడియో మరియు టెలివిజన్ అత్యంత అధునాతన సమాచార వనరులుగా పరిగణించబడే సమయం ఉంది. అయితే ఇప్పుడు కొత్త తరం ఇంటర్నెట్ ప్రపంచంలో నివసిస్తుంది, 3 వైర్‌లెస్, ఆగ్మెంటెడ్ మరియు వర్చువల్ స్పేస్. చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచం ఒక్కసారిగా మారిపోయింది. ICT కారణంగా వచ్చిన నాటకీయ మార్పు ప్రతి రంగంలోనూ ఆవిష్కరణలకు దారితీసింది. ఈ ఆవిష్కరణలు సాంకేతిక సాధనాల పరిమాణాన్ని తగ్గించాయి మరియు డేటాను ప్రాసెస్ చేయడానికి మరియు సమాచారాన్ని కమ్యూనికేట్ చేయడానికి అవి పనిచేసే వేగాన్ని పెంచాయి. ఈ పురోగతులు మరియు ఆవిష్కరణలు మెరుగుదల మరియు ప్రభావానికి అవకాశం ఇస్తాయి (NCERT, 2021, p. 5).

ICT డెవలప్‌మెంట్ ఇండెక్స్ (IDI) అనేది అంతర్జాతీయంగా అంగీకరించబడిన ICT సూచికల ఆధారంగా ఐక్యరాజ్యసమితి అంతర్జాతీయ టెలికమ్యూనికేషన్ యూనియన్ (UNITU) ప్రచురించిన సూచిక. 2017లో IDI ర్యాంక్‌లో ఉన్న మొదటి 30 దేశాలు ఐస్‌లాండ్, దక్షిణ కొరియా, స్విట్జర్లాండ్, డాన్మార్క్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, హాంకాంగ్, నెదర్లాండ్స్, నార్వే, లక్సెంబర్గ్, జపాన్, స్వీడన్, జర్మనీ, న్యూజిలాండ్, ఆస్ట్రేలియా, ఫ్రాన్స్, యునైటెడ్ స్టేట్స్, ఎస్టోనియా. , సింగపూర్, మొనాకో, ఐర్లాండ్, ఆస్ట్రియా, ఫిన్లాండ్, ఇజ్రాయెల్, మాల్టా, బెల్జియం, మకావు, స్పెయిన్, సైప్రస్, కెనడా మరియు అండోరా (ఇంటర్నేషనల్ టెలికమ్యూనికేషన్ యూనియన్, 2017).

2019 నాటికి, 7.75 బిలియన్ల మంది ప్రజలు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా 53.6% వినియోగదారులు ఇంటర్నెట్‌ని ఉపయోగిస్తున్నారు, ఇందులో 86.6% అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచంలోని వినియోగదారులు మరియు 47% అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల వినియోగదారులు ఉన్నారు, ఇందులో 82.5% యూరప్, 72.2% అమెరికాలో, 77.2% కామన్వెల్త్ ఆఫ్ ఇండిపెండెంట్ స్టేట్స్, 51.6% అరబ్ రాష్ట్రాలు, ఆసియా మరియు పసిఫిక్‌లో 48.4%, ఆఫ్రికాలో 28.2% (టెలికమ్యూనికేషన్ డెవలప్‌మెంట్ బ్యూరో, 2019).

NEP 2020 ప్రకారం, భారతదేశం ఇన్ఫర్మేషన్ మరియు కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీలో మరియు అంతరిక్షం వంటి ఇతర అత్యాధునిక డొమైన్‌లలో గ్లోబల్ లీడర్. డిజిటల్ ఇండియా క్యాంపెయిన్ మొత్తం దేశాన్ని డిజిటల్ సాధికారత కలిగిన సమాజంగా మరియు విజ్ఞాన ఆర్థిక వ్యవస్థగా మార్చడానికి సహాయపడుతుంది. ఈ పరివర్తనలో విద్య కీలక పాత్ర పోషిస్తుండగా, విద్యా ప్రక్రియలు మరియు ఫలితాల మెరుగుదలలో సాంకేతికత కూడా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది; అందువలన, అన్ని స్థాయిలలో సాంకేతికత మరియు విద్య మధ్య సంబంధం ద్వి దిశాత్మకంగా ఉంటుంది. బోధన-అభ్యాసం మరియు మూల్యాంకన ప్రక్రియలను మెరుగుపరచడం, ఉపాధ్యాయుల తయారీ మరియు వృత్తిపరమైన అభివృద్ధికి తోడ్పడడం, విద్యా ప్రాప్యతను మెరుగుపరచడం మరియు అడ్మిషన్లు, హాజరు, మదింపులు మొదలైన వాటికి సంబంధించిన ప్రక్రియలతో సహా విద్యా ప్రణాళిక, నిర్వహణ మరియు పరిపాలనను క్రమబద్ధీకరించడం వంటి ప్రయోజనాల కోసం సాంకేతిక జోక్యాల జోక్యానికి ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. (పేజీలు 56-57)..

క్రమశిక్షణ, టీచర్ ఎడ్యుకేషన్‌లో ఒక వాటాదారుగా ఉన్నందున, రచయిత (భిన్నమైన సమకాలీన సమస్యల కారణంగా) క్రమశిక్షణను పటిష్టంగా చేయడానికి ఉపాధ్యాయ విద్యలో ICTని ఎలా గుర్తించాలో తెలుసుకోవాలనుకున్నారు. అధ్యయనం ప్రత్యేకంగా భారతీయ సందర్భాన్ని నొక్కి చెప్పింది.

లక్ష్యాలు:

కేంద్ర లక్ష్యం: .

i. భారతదేశంలో క్రమశిక్షణను బలోపేతం చేయడానికి టీచర్ ఎడ్యుకేషన్‌లో ICTని ఎలా ప్రభావవంతంగా కనుగొనాలో అన్వేషించడానికి.

నిర్దిష్ట లక్ష్యాలు:

i. విద్యలో ICT యొక్క ప్రస్తుత స్థితిని వివరించడానికి.

ii. భారతదేశంలో ఉపాధ్యాయ విద్యలో ICT స్థానం ఎలా ఉందో వివరించడానికి.

iii. భారతదేశంలో ఉపాధ్యాయ విద్యలో ICTని ఎలా గుర్తించాలో సూచించడానికి.

పద్దతి: ప్రపంచవ్యాప్తంగా విద్యా వ్యవస్థలో ICT యొక్క ప్రస్తుత స్థితిని గీయడానికి అందుబాటులో ఉన్న అన్ని వనరులను పరిశోధకుడు మొదట సమీక్షించారు, కానీ ముఖ్యంగా భారతదేశానికి సంబంధించినది. భారతదేశంలో ఉపాధ్యాయ విద్యలో ICT స్థానాన్ని వివరించడానికి అందుబాటులో ఉన్న అన్ని వనరులను ఆయన సమీక్షించారు. ఆపై అతను క్రమశిక్షణను బలోపేతం చేయడానికి ఉపాధ్యాయ విద్యలో ICTని గుర్తించడానికి తార్కికంగా కొన్ని సూచనలను అభివృద్ధి చేశాడు.

విద్యలో ICT: ICTలు మెరుగైన మరియు వేగవంతమైన కమ్యూనికేషన్‌ను, ఆలోచనల ప్రదర్శనను మరింత ప్రభావవంతమైన మరియు సంబంధిత మార్గాన్ని ప్రారంభించాయి. సమాచార సేకరణ మరియు ప్రదర్శన కోసం ఇది ఒక ప్రభావవంతమైన సాధనం, అందువల్ల విద్యార్థులు బహుళ మూలాల నుండి సమాచారం కోసం వెతకడానికి ప్రోత్సహించబడ్డారు మరియు వారు ఇప్పుడు మరింత సమాచారం పొందారు.

ICT లు నేడు ప్రజలు పని చేసే విధానాన్ని విప్లవాత్మకంగా మార్చాయి మరియు ఇప్పుడు విద్యా వ్యవస్థలను మారుస్తున్నాయి. ఫలితంగా, మనం కూడా చెప్పగలం, సంస్థ విద్యార్థులకు నిన్నటి నైపుణ్యాలు మరియు సాంకేతికతలలో శిక్షణ ఇస్తే వారు రేపటి ప్రపంచంలో ప్రభావవంతంగా మరియు సరిపోకపోవచ్చు (రతీశ్వరి, 2018). విద్యార్థులు మరియు ఉపాధ్యాయులు టెలివిజన్, డిజిటల్ మీడియా, కేబుల్ నెట్‌వర్క్, ఇంటర్నెట్, రేడియో మరియు సోషల్ మీడియా ఉదా. ఫేస్‌బుక్, ట్విట్టర్, వాట్సాప్ మొదలైన వాటి ద్వారా జ్ఞానం మరియు సమాచారాన్ని యాక్సెస్ చేస్తారు. డెస్క్‌టాప్, ల్యాప్‌టాప్, టాబ్లెట్‌లు, ప్రొజెక్టర్, LCD, బోధన మరియు అభ్యాసానికి సాధారణ ICT సాధనాలు.

డిజిటల్ కెమెరా, ప్రింటర్, పెన్ డ్రైవ్, ఐపాడ్‌లు, ఐప్యాడ్‌లు, స్కానర్‌లు, వెబ్‌బోర్డ్‌లు, మైక్రోఫోన్‌లు, ఇంటరాక్టివ్ వైట్ బోర్డ్, CDలు, ఫ్లాష్ డిస్క్‌లు మొదలైనవి. ప్రత్యేక ICT సాధనాలు టెక్స్ట్ మాగ్నిఫైయర్, హెడ్ వాండ్‌లు, సెరిబ్రల్ పెర్సీ కోసం కీబోర్డ్, బ్రెయిలీ, టైపింగ్ ఎయిడ్స్, పెద్ద ప్రింట్లు, ఆడియో పుస్తకాలు మొదలైనవి. విద్యార్థులు మరియు ఉపాధ్యాయుల కోసం ప్లగియరిజం చెకర్ సాఫ్ట్‌వేర్‌లు టర్నిటిన్, గ్రామర్లీ, ప్లాగ్‌స్కాన్, కాపీస్కేప్ మొదలైనవి. వ్యాకరణ దోషాలను ఆన్‌లైన్‌లో తనిఖీ చేసే సాధనాలు గ్రామర్లీ, హెమింగ్‌వే, పేపర్ రేటర్, అల్లం, లాంగ్వేజ్ టూల్, డెడ్‌లైన్ తర్వాత మొదలైనవి. ట్విట్టర్, ఫేస్‌బుక్, జిమెయిల్, లింక్‌డిన్, పిన్‌టెరెస్ట్, మొదలైనవి షేర్ చేయడానికి సాధనాలు.

ఇంట్రానెట్, ఇ-బుక్స్, ఇ-రిసోర్సెస్, బ్లాగ్, ఆన్‌లైన్ ఫోరమ్, విభిన్న సాఫ్ట్‌వేర్‌లు మరియు యాప్‌లు ఉన్నాయి. Duolingo యాప్ భాష/లు నేర్చుకోవడానికి ప్రేరేపిస్తుంది. iMovie విద్యార్థి వీడియో సృష్టికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇన్‌స్ట్రక్టబుల్స్ 100,000 కంటే ఎక్కువ DIY ప్రాజెక్ట్‌ల కోసం సూచనలను అందిస్తుంది. డిజిటల్ నిఘంటువులు పెద్ద సంఖ్యలో ఉపయోగించబడుతున్నాయి. మైండ్‌మీస్టర్ ఆలోచనల మధ్య సంబంధాలను మ్యాప్ చేయడం సులభం చేస్తుంది. క్లాస్ డోజో విద్యార్థులు మరియు వారి కుటుంబాలను నిమగ్నం చేయడానికి బహుళ మార్గాలను అందిస్తుంది. మూడ్ల్ అనేది ఒక ప్రభావవంతమైన ఓపెన్ సోర్స్ లెర్నింగ్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్లాట్‌ఫారమ్.

Goggle Forms అనేది విద్యార్థుల నుండి అభిప్రాయాన్ని సేకరించే యాప్.

Goggle Meet అనేది వీడియో మరియు ఆడియో సమావేశాల కోసం ఉపయోగించే వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ సాధనం. తరగతి గది వెలుపల తల్లిదండ్రులు మరియు విద్యార్థులతో కమ్యూనికేట్ చేయడానికి ఉపాధ్యాయులు రిమైండ్ మరియు పాకెట్‌ను ఉపయోగిస్తారు. స్లాక్ అనేది కళాశాల విద్యార్థులు మరియు ఉపాధ్యాయులు అధికారిక సమయాల తర్వాత ఒకరితో ఒకరు సన్నిహితంగా ఉండటానికి ఉపయోగించే మెసేజింగ్ టూల్ యాప్.

Evernote అనేది నోట్‌టేకింగ్ యాప్. డ్రాప్‌బాక్స్ ప్రెజెంటేషన్ ఫోటోలు, వీడియోలు, అసైన్‌మెంట్‌లను అప్‌లోడ్ చేయడానికి ఉపాధ్యాయులను అనుమతిస్తుంది మరియు విద్యార్థులు వాటిని యాక్సెస్ చేయవచ్చు.

వెబ్ బ్రౌజర్ సహాయంతో తరగతి గదిని ప్లేగ్రౌండ్‌గా మార్చడం ద్వారా విద్యార్థులను ప్రేరేపించడం ద్వారా కహూట్ తరగతిని సరదాగా మార్చవచ్చు. సీసా అనేది విద్యార్థుల పోర్ట్‌ఫోలియో యాప్, ఇక్కడ తల్లిదండ్రులు విద్యార్థుల పురోగతి మరియు విజయాన్ని చూడవచ్చు.

అడిటియో అనేది డిజిటల్ క్లాస్‌రూమ్ మరియు గ్రేడ్‌బుక్ మేనేజ్‌మెంట్ యాప్‌గా పనిచేస్తుంది, ఇక్కడ ఉపాధ్యాయులు హాజరు రికార్డులను తీసుకోవడానికి, టైమ్‌టేబుల్‌ను ప్లాన్ చేయడానికి మరియు విద్యార్థుల 5వ తరగతులను లెక్కించడానికి అనుమతించబడతారు. విద్యార్థుల అసైన్‌మెంట్‌లను పంపిణీ చేయడానికి మరియు గ్రేడింగ్ చేయడానికి Google Classroom ఉపయోగించబడుతుంది.

Classtree యాప్ ద్వారా ఉపాధ్యాయులు ఫీల్డ్ ట్రిప్ యొక్క తల్లిదండ్రుల సమ్మతి ఫారమ్‌లను పొందవచ్చు. క్విజ్‌లు, ఎగ్జిట్ ట్రిక్ట్స్, క్వశ్చన్ పోల్స్ మరియు స్పేస్ రేసుల రూపంలో నిర్మాణాత్మక మూల్యాంకనాలను నిర్వహించడానికి సాక్రేటివ్ టీచర్ వేదిక. స్కాలజీ అనేది క్లాస్‌రూమ్ వినియోగానికి తగిన క్లౌడ్ ఆధారిత ప్లాట్‌ఫారమ్, ఇక్కడ ఉపాధ్యాయులు విద్యార్థులను సమాచారాన్ని పంచుకోవడానికి కనెక్ట్ చేయవచ్చు, విద్యార్థులు అసైన్‌మెంట్‌లు, వర్క్‌లు, వీడియోలు మరియు లింక్‌లను పోస్ట్ చేయవచ్చు. జూమ్ అనేది క్లౌడ్ వీడియో కాన్ఫరెన్సింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్ వందలాది మంది పాల్గొనేవారికి పాఠాలను పంచుకోవడానికి, సూచనలు ఇవ్వడానికి, ఫైల్‌లను స్వాప్ చేయడానికి మొదలైన సౌకర్యాన్ని అనుమతిస్తుంది.

WolframAlpha అనేది ఒక భారీ శ్రేణి అంశాలని కవర్ చేస్తుంది, గణితం, భౌతిక శాస్త్రం, వాతావరణం, భూమిపై సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. సైన్స్, లైఫ్ సైన్స్, జియోగ్రఫీ, హిస్టరీ, స్పోర్ట్స్, ఫైనాన్స్ మొదలైనవి. పాప్‌లెట్‌ని రేఖాచిత్రాలు, చార్ట్‌లు మరియు మైండ్‌మ్యాప్‌లను ఉపయోగించి దృశ్య రూపంలో ఆలోచనలు మరియు ఆలోచనలను నిర్వహించడానికి ఉపయోగించవచ్చు.

భాషా కళల కోసం ప్రత్యేకంగా కొన్ని యాప్‌లు Storia, Tales2Go, Super Duper Story Maker, Super Why!, Toontastic, Tears లేకుండా చేతివ్రాత, గ్రామర్ జామర్‌లు మొదలైనవి..

గణితం కోసం ప్రత్యేకంగా My Math ఫ్లాష్ కార్డ్‌లు, కార్డ్ Droid Math, Educreations, Sushi Monster యాప్‌లు. , రోజువారీ గణితం సమానమైన భిన్నాలు, చలన గణితం మొదలైనవి..

ప్రత్యేకంగా సైన్స్ కోసం యాప్‌లు హ్యాపీ లిటిల్ ఫార్మర్, బ్రెయిన్ POP, స్మిత్‌సోనియన్స్ నేషనల్ జూ, నియర్‌పాడ్, NASA యాప్, ఫ్రాగ్ డిసెక్షన్ మొదలైనవి..

ప్రత్యేకంగా సామాజిక అధ్యయనాల కోసం యాప్‌లు జియోగ్రఫీ డ్రైవ్ USA, Ansel and Clair, MyCongress, లెర్న్ ద వరల్డ్, మొదలైనవి..

ICTలో మూడ్ల్‌తో సహా లెర్నింగ్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్ (LMS) కూడా ఉన్నాయి. ఓపెన్ ఎడ్యుకేషనల్ రిసోర్సెస్ (OER), మాసివ్ ఓపెన్ ఆన్‌లైన్ కోర్సులు (MOOCలు), స్మార్ట్ క్లాస్‌రూమ్‌లు, కంప్యూటర్ అసిస్టెడ్ ఇన్‌స్ట్రక్షన్ (CAI), కంప్యూటర్ మేనేజ్‌డ్ లెర్నింగ్ (CML), కంప్యూటర్ ఎయిడెడ్ ఎవాల్యుయేషన్ (CAE), టెక్నాలజీ ఎనేబుల్డ్ లెర్నింగ్ (TEL), వివిధ గాగుల్ టూల్స్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు మొదలైనవి.

సాంకేతికతను నిర్వహించడానికి మరియు నిర్వహించడానికి వివిధ ఉపగ్రహాలు ప్రారంభించబడ్డాయి. విద్య మరియు ఇతర అంశాలలో ies మరియు ICT వ్యవస్థలు. 1969లో, భారతదేశం మరియు USA శాటిలైట్ ఆధారిత ఎడ్యుకేషన్ అప్లికేషన్స్ టెక్నాలజీ శాటిలైట్ (ATS-6) ద్వారా SIET అనే ప్రయోగాన్ని ప్రారంభించాయి. ఈ ఉపగ్రహం 1974లో USAలోని కేప్ కార్నివాల్ నుండి ప్రయోగించబడింది. ఈ ఉపగ్రహం ద్వారా ప్రసారం భారతదేశంలో 1975 నుండి ప్రారంభమైంది. భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధన సంస్థ (ISRO) ఆల్ ఇండియా రేడియో (AIR)తో కలిసి ఎంపిక చేసిన ఆరు గ్రామాలకు ETV కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేసే బాధ్యతను తీసుకుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్, బీహార్, కర్నాటక, ఒరిస్సా, మధ్యప్రదేశ్ మరియు రాజస్థాన్ రాష్ట్రాలు విద్యాపరంగా వెనుకబడిన వాటి ఆధారంగా ఎంపిక చేయబడ్డాయి.

1977లో, భారతదేశం తన సొంతంగా ఇండియన్ నేషనల్ శాటిలైట్ (INSAT) అనే బహుళార్ధసాధక మరియు అంతరిక్ష సమాచార వ్యవస్థను ప్రారంభించే ప్రతిపాదనను ఆమోదించింది.

INSAT-1A ఏప్రిల్ 10, 1982న ప్రయోగించబడింది. ఇది మెకానికల్ స్నాగ్‌లను అభివృద్ధి చేసింది మరియు సెప్టెంబర్ 1982లో అది పనిచేయడం మానేసింది.

INSAT-1B ఆగష్టు 30, 1983న ప్రయోగించబడింది. INSAT-2Bని జూలై 24, 1993న ప్రయోగించారు.

GSAT-3, EDUSAT అని పిలుస్తారు, భారతదేశంలో విద్య కోసం అంకితమైన ఉపగ్రహం ISRO ద్వారా 20 సెప్టెంబర్ 2004న ప్రయోగించబడింది. చైనా తన మొదటి ఉపగ్రహాన్ని ఏప్రిల్ 1970లో చైనా 1 లేదా మావో 1గా ప్రయోగించింది. 1985లో TV ప్రసారానికి ఉపగ్రహాలను ఉపయోగించడం ప్రారంభించింది.

అలాగే కెనడా, ఆఫ్రికా, ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్, జపాన్ మరియు ఇతర అనేక అభివృద్ధి చెందిన మరియు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు ప్రయోగాలు చేస్తున్నాయి మరియు ప్రయోగాలు చేస్తున్నాయి. విద్య కోసం ఉపగ్రహాలు (వేణుగోపాల్, 1997).

ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ లైబ్రరీ నెట్‌వర్క్ (INFLIBNET) సెంటర్ అనేది యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC) యొక్క అటానమస్ ఇంటర్-యూనివర్శిటీ సెంటర్ (IUC), మరియు ఇది IUCAA క్రింద ఒక ప్రాజెక్ట్‌గా UGC 1991లో ప్రారంభించిన ఒక ప్రధాన జాతీయ కార్యక్రమం.

ఇది 1996లో స్వతంత్ర ఇంటర్-విశ్వవిద్యాలయ కేంద్రంగా మారింది. ఇది సమాచారం యొక్క వాంఛనీయ వినియోగం కోసం అత్యాధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించి భారతదేశంలోని యూనివర్సిటీ లైబ్రరీలను ఆధునీకరించడంలో పాలుపంచుకుంది (Inflibnet, 2021). ఇప్పుడు ఇది NMEICT మరియు విద్యా-మిత్ర, SOUL, INFED, N-LIST, INFOPORT, IRINS మొదలైన అనేక అధునాతన డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లకు మద్దతు ఇస్తుంది.

ICT ద్వారా నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఎడ్యుకేషన్ (NMEICT) కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకంగా ప్రారంభించబడింది 11వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2007-2012) ఫలితంగా భారతదేశం, ICT యొక్క సంభావ్యతను ఉపయోగించుకోవడం, బోధనా అభ్యాస ప్రక్రియలో, ఉన్నత విద్యలో అభ్యసించేవారి మరియు అధ్యాపకులందరి ప్రయోజనం మరియు విజయం కోసం ఎప్పుడైనా ఎక్కడైనా మోడ్ (NMEICT, nd) .

మిషన్ యొక్క లక్ష్యాలు మరియు విధులు దేశంలోని అన్ని కళాశాలలు మరియు విశ్వవిద్యాలయాలకు కనెక్టివిటీ యాక్సెస్‌ను సులభతరం చేయడం, దేశంలోని అభ్యాసకులందరికీ ఉచితంగా అధిక నాణ్యత గల ఇ-కంటెంట్‌ను అందించడం, గ్రామీణ మరియు పట్టణ ప్రాంతాల మధ్య నైపుణ్యాలలో అంతరాన్ని తగ్గించడం, శిక్షణను ప్రారంభించడం. మరియు బోధనా బోధన యొక్క కొత్త పద్ధతిని సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవడానికి ఉపాధ్యాయుల సాధికారత, విద్యార్థులకు మరియు ఉపాధ్యాయులకు తక్కువ ధర మరియు సరసమైన యాక్సెస్-కమ్-కంప్యూటింగ్ పరికరాలను సులభతరం చేయడం, డిజిటల్ విప్లవం ద్వారా తాకబడని మరియు జ్ఞానం యొక్క ప్రధాన స్రవంతిలో చేరలేని వారికి సాధికారత ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఆన్‌లైన్ పరీక్ష మరియు ధృవీకరణపై దృష్టి సారించడం, అభ్యాసకులకు మార్గనిర్దేశం చేయడానికి మరియు మార్గనిర్దేశం చేయడానికి ఉపాధ్యాయుల ఆన్‌లైన్ లభ్యతపై దృష్టి సారించడం, అందుబాటులో ఉన్న ఎడ్యుకేషన్ శాటిలైట్ (EduSAT) వినియోగం (NMEICT, nd, pp. 10-15). ఆడియో విజువల్ ఇ-కంటెంట్ కోసం NMEICT యొక్క ముఖ్య కార్యక్రమాలు స్వయం మరియు స్వయంప్రభ; ఇ-గవర్నెన్స్ కోసం సమర్థ్; వేగవంతమైన అభ్యాసం కోసం వర్చువల్ ల్యాబ్స్, స్పోకెన్ ట్యుటోరియల్, ఫోస్సీ మరియు ఇ-యంత్ర; డిజిటల్ కంటెంట్ కోసం ఇ-శోధ్ సింధు, శోధగంగ, నేషనల్ డిజిటల్ లైబ్రరీ మరియు ఇ-పిజి పాఠశాల; విద్యార్థుల పురోగతిని ట్రాక్ చేయడం కోసం శోధ్ శుద్ధి మరియు విద్వాన్ (NMEICT, nd). స్వయం అనేది భారతదేశం యొక్క స్వంత MOOCలు (మాసివ్ ఓపెన్ ఆన్‌లైన్ కోర్సులు) ప్లాట్‌ఫారమ్, ఇది అన్ని విభాగాలపై ఆన్‌లైన్ కోర్సులను అందిస్తోంది.

ఇంజనీరింగ్, మేనేజ్‌మెంట్, సోషల్ సైన్సెస్ మరియు ప్రొఫెషనల్ కోర్సులు (స్వయం, 2021). స్వయం ప్రభ దేశవ్యాప్తంగా 24 గంటలు (స్వయంప్రభ, 2021) DTH ద్వారా 32 అధిక నాణ్యత గల విద్యా ఛానెల్‌లను అందించడానికి ఒక చొరవ. నేషనల్ డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియా (NDL ఇండియా) సింగిల్ విండో సెర్చ్ సదుపాయంతో (నేషనల్ డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియా, 2021) అభ్యాస వనరుల వర్చువల్ రిపోజిటరీ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను అందిస్తుంది. వర్చువల్ ల్యాబ్ ప్రయోగాలు చేయడానికి పూర్తి ఇంటరాక్టివ్ సిమ్యులేషన్ వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది (వర్చువల్ ల్యాబ్స్, nd).

ఎంబెడెడ్ సిస్టమ్స్ మరియు రోబోటిక్స్ (ఇ-యంత్ర, 2021)పై భారతదేశంలోని ఇంజినీరింగ్ కళాశాలల్లో ప్రభావవంతమైన విద్యను ఇ-యంత్ర ప్రారంభించింది. Fossee విద్యా సంస్థలలో (Fossee, nd) ఓపెన్ సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. శోధశుద్ధి భారతదేశంలోని అన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు సంస్థలకు ప్లగియరిజం డిటెక్షన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌కు యాక్సెస్‌ను అందిస్తుంది (శోధ్ శుద్ధి, 2021). e-ShodhSindhu విద్యాసంస్థలకు పూర్తి టెక్స్ట్, గ్రంథ పట్టిక మరియు వాస్తవిక డేటాబేస్‌లతో సహా గుణాత్మక ఎలక్ట్రానిక్ వనరులకు ప్రాప్యతను అందిస్తుంది (శోధ్ సింధు, 2021). .

శోధగంగ పరిశోధక విద్యార్థులకు వారి PhD థీసిస్‌లను డిపాజిట్ చేయడానికి మరియు ఓపెన్ యాక్సెస్‌లో మొత్తం పండితుల సమాజానికి అందుబాటులో ఉంచడానికి ఒక వేదికను అందిస్తుంది (శోధగంగా, nd). పీహెచ్‌డీ కోసం తమను తాము నమోదు చేసుకోవడం కోసం పరిశోధనా పండితులు 7 ద్వారా భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయాలకు సమర్పించిన పరిశోధనా అంశం యొక్క సారాంశాన్ని శోధగంగోత్రి హోస్ట్ చేస్తుంది (శోధగంగోత్రి, 2012). విద్వాన్ అనేది నిపుణుల డేటాబేస్ మరియు జాతీయ పరిశోధకుల నెట్‌వర్క్ (విద్వాన్, nd). సమర్థ్ అనేది విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు ఉన్నత విద్యా సంస్థల కోసం ఓపెన్ సోర్స్, ఓపెన్ స్టాండర్డ్ ఎనేబుల్డ్ పటిష్టమైన, సురక్షితమైన, స్కేలబుల్ ఆటోమేషన్ ఇంజిన్ (సమర్త్, 2021). స్పోకెన్ ట్యుటోరియల్ అనేది బహుళ-అవార్డ్ గెలుచుకున్న ఎడ్యుకేషనల్ కంటెంట్ పోర్టల్, ఇక్కడ ఒకరు వివిధ ఉచిత మరియు ఓపెన్ సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌లను స్వయంగా నేర్చుకోవచ్చు (స్పోకెన్ ట్యుటోరియల్, nd).

e-PG పాఠశాల అనేది UGC ద్వారా అమలు చేయబడుతున్న దాని NMEICT క్రింద MHRD యొక్క చొరవ. ఇది సాంఘిక శాస్త్రాలు, కళలు, ఫైన్ ఆర్ట్స్ మరియు హ్యుమానిటీస్, నేచురల్ & మ్యాథమెటికల్ సైన్సెస్ (e-pg పాఠశాల, nd) యొక్క అన్ని విభాగాలలో 70 సబ్జెక్టులలో విద్యా వ్యవస్థ, అధిక నాణ్యత, పాఠ్యాంశాల ఆధారిత, ఇంటరాక్టివ్ ఇ-కంటెంట్ యొక్క ముఖ్య భాగం కవర్ చేస్తుంది. సెంట్రల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్నాలజీ (CIET), NCERT యొక్క ఒక భాగమైన ఒక జాతీయ సంస్థ, ఇది రేడియో, టెలివిజన్, ఫిల్మ్‌లు, శాటిలైట్ కమ్యూనికేషన్‌లు, సైబర్ మీడియా మొదలైన వాటి ద్వారా పాఠశాల స్థాయి విద్య కోసం ప్రత్యేకంగా విద్యా సాంకేతిక పరిజ్ఞానాల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో ఉంది.

పాత్సాలా, దీక్షా, నిష్ఠా మొదలైనవి CIET (సెంట్రల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్నాలజీ, 2017) ద్వారా ప్రారంభించబడిన ఇ-ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు. UGC పర్యవేక్షణ మరియు నిధులతో కూడిన విద్యా మల్టీమీడియా రీసెర్చ్ సెంటర్‌లు (EMRCలు) కూడా అధిక నాణ్యత గల విద్యా టీవీ ప్రోగ్రామ్‌లను రూపొందించడానికి, ఇ-కంటెంట్, LORలు, EDUSATని ఉపయోగించి మల్టీకాస్ట్ లైవ్ ఇంటరాక్టివ్ లెక్చర్‌లు వంటి ఇ-లెర్నింగ్ అప్లికేషన్‌లను అభివృద్ధి చేయడానికి మరియు మీడియా పరిశోధన (ఎడ్యుకేషన్ మల్టీమీడియా రీసెర్చ్ సెంటర్) కోసం పనిచేస్తున్నాయి. , 2013).

ఇతర ముఖ్యమైన ఇ-ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు ఇ-బాల్భారతి, ఇండియన్ రీసెర్చ్ ఇన్ఫర్మేషన్ నెట్‌వర్క్ సిస్టమ్ (IRINS), india.gov.in, MyGov.in, మై విజిట్, డిజిటల్ ఇండియా, సాక్షత్, data.gov.in, e-Scholarship-Fellowship Award రిజిస్ట్రేషన్ ట్రాకింగ్ సిస్టమ్ (e-SART), నేషనల్ రిపోజిటరీ ఆఫ్ ఓపెన్ ఎడ్యుకేషనల్ రిసోర్సెస్ (NROER), స్కూల్ భువన్, ఇన్ఫర్మేషన్ సెక్యూరిటీ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ అవేర్‌నెస్ (ISEA), యూనిఫైడ్ మొబైల్ అప్లికేషన్ ఫర్ న్యూ-ఏజ్ గవర్నెన్స్ (UMANG), వికాస్పీడియా, శాల సారథి, ICT@ స్కూల్స్ స్కీమ్, నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్, ఓపెన్ డేటా పోర్టల్, తమన్నా (ట్రై అండ్ మెజర్ ఆప్టిట్యూడ్ మరియు నేచురల్ ఎబిలిటీస్), షాగున్, TED-Ed, స్కిల్ ఇండియా పోర్టల్, VYAS ఛానెల్, CEC MOOCS, ఓపెన్ ఎడ్యుకేషనల్ రిసోర్సెస్, ఫ్లిప్డ్, CEC యూట్యూబ్ ఛానెల్, CEC- UGC ఛానెల్, webcast.gov.in, ఓపెన్ యాక్సెస్ జర్నల్స్ డైరెక్టరీ (DOAJ), ఓపెన్ యాక్సెస్ పుస్తకాల డైరెక్టరీ, ఓపెన్ యాక్సెస్ థీసిస్ & డిసర్టేషన్స్ (OATD), ఓపెన్ నాలెడ్జ్ రిపోజిటరీ-వరల్డ్ బ్యాంక్, OAPEN ఫౌండేషన్, PubMed Central (PMC), ప్రాజెక్ట్ గుటెన్‌బర్గ్, హైవైర్, ఇంటర్నేషనల్ సిస్టమ్ ఫర్ అగ్రికల్చరల్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (AGRIS), సైన్స్‌డైరెక్ట్ ఓపెన్ యాక్సెస్ కంటెంట్, AidData, ILOSTAT, ప్రాజెక్ట్ యూక్లిడ్, ఉచిత ఓపెన్ యాక్సెస్ బుక్స్ (ఫ్రీటెక్‌బుక్స్), వెబ్ టూల్స్ ఫర్ ఎడ్యుకేషన్ (cybergogythiyagu), నేషనల్ సైకలాజికల్ కార్పొరేషన్ (NPC), LibriVox – ఆడియో బుక్స్, IIT బాంబే – ఎడ్యుకేషనల్ టెక్నాలజీ – ఆన్‌లైన్ టీచింగ్‌కు వెళ్లడం, IIT బాంబే – ఎడ్యుకేషనల్ టెక్నాలజీ – టీచింగ్ రిసోర్సెస్, లీగల్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా, SNLTR, E-కల్ప, ఆస్కార్++, A-VIEW, టాక్స్ టు టీచర్, ఇన్ఫోపోర్ట్, నేషనల్ అకడమిక్ డిపాజిటరీ (NAD), విభిన్నమైన ఓపెన్ యాక్సెస్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు మొదలైనవి. మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (MHRD), ఆల్ ఇండియా కౌన్సిల్ ఫర్ టెక్నికల్ ఎడ్యుకేషన్ (AICTE), కన్సార్టియం ఫర్ ఎడ్యుకేషనల్ కమ్యూనికేషన్ (CEC), ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్స్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (IITలు), ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ వంటి వివిధ భారతీయ సంస్థలు (IGNOU), నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఓపెన్ 8 స్కూలింగ్ (NIOS), నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నికల్ టీచర్స్ ట్రైనింగ్ అండ్ రీసెర్చ్ (NITTR), నేషనల్ ప్రోగ్రామ్ ఆన్ టెక్నాలజీ ఎన్‌హాన్స్‌డ్ లెర్నింగ్ (NPTEL), U యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC), నేషనల్ ఇన్ఫర్మేటిక్స్ సెంటర్ (NIC), ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MEIT), ఇండియన్ కంప్యూటర్ ఎమర్జెన్సీ రెస్పాన్స్ టీమ్ (ICERT), నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ (NCERT), నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ ( NCTE), స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్‌లో నేషనల్ పాలసీ ఆన్ ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT), NMEICT, వివిధ మిషన్‌లు, పాలసీలు, స్కీమ్‌లు, ప్రోగ్రామ్‌లు, ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లు మరియు మానిటరింగ్ ఏజెన్సీలు ఇన్ఫర్మేషన్ మరియు కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ ఇనిషియేటివ్‌ల పట్ల పరస్పరం పని చేస్తాయి మరియు సహకరించుకుంటాయి. కంప్యూటర్ సెక్యూరిటీ ఇన్సిడెంట్ రెస్పాన్స్ టీమ్ (CSIRT), ఎడ్యుకేషనల్ మీడియా సెంటర్ ఫర్ ఆసియా (CEMCA), కామన్వెల్త్ ఆఫ్ లెర్నింగ్ (COL), వరల్డ్ బ్యాంక్ మొదలైన వివిధ అంతర్జాతీయ ఏజెన్సీలు; వివిధ విశ్వవిద్యాలయాలు మరియు సంస్థలు, సహాయం మరియు సహకారం. అనేక ఆన్‌లైన్ జర్నల్‌లు ఉన్నాయి; గోగుల్ స్కాలర్, రీసెర్చ్ గేట్, అకాడెమియా మొదలైన వాటిపై అనేక పరిశోధనా పత్రాలు మరియు వ్యాసాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. డేటాబేస్‌లు వెబ్ ఆఫ్ సైన్స్, స్కోపస్ మొదలైన వాటి ద్వారా నిర్వహించబడతాయి. అనేక దోపిడీ ప్రచురణకర్తలు మరియు జర్నల్‌లు ఉన్నప్పటికీ, క్లోన్ చేయబడిన జర్నల్‌లు కూడా ఉన్నాయి. ఎప్పటికప్పుడు యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC) తన వెబ్‌సైట్‌లో వారి పేర్లను వివరాలతో పేర్కొంటుంది.

శోధగంగ, శోధశుద్ధి, శోధసింధు, శోధగంగోత్రి మరియు వివిధ ఓపెన్ సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ సాధనాలు పరిశోధన ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. టీచర్ ఎడ్యుకేషన్‌లో ICTలు: స్పెషలైజేషన్ మరియు వృత్తి నైపుణ్యం ఉన్న ఈ యుగంలో, కాబోయే ఉపాధ్యాయులకు డిప్లొమా ఇన్ ఎలిమెంటరీ ఎడ్యుకేషన్ (D.El.Ed), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఎలిమెంటరీ ఎడ్యుకేషన్ (D.El.Ed) వంటి విభిన్న ఉపాధ్యాయ విద్యా కార్యక్రమాలు/కోర్సుల ద్వారా వారు చేరడానికి ముందు విద్య/శిక్షణ అందించబడుతుంది. B.El.Ed), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ (B.Ed), మాస్టర్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ (M.Ed), ఇంటిగ్రేటెడ్ B.Ed/M.Ed, స్పెషల్ B.Ed, మొదలైనవి. అలాగే ఇన్-సర్వీస్ టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ ప్రోగ్రామ్‌లు. మరియు వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు ముఖాముఖిగా లేదా ఆన్‌లైన్ మోడ్‌లో కొనసాగుతాయి.

ఇన్-సర్వీస్ టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ ప్రోగ్రామ్‌లు సెమినార్లు, వెబ్‌నార్లు, వర్క్‌షాప్‌లు, కాన్ఫరెన్స్‌లు, ఓరియంటేషన్, రిఫ్రెషర్ కోర్సులు మొదలైనవి. మరో వైపు M.Phil, Ph.D, పోస్ట్ డాక్., D.Litతో సహా విద్యా పరిశోధనలు ఉన్నాయి. మరియు పరిశోధన ప్రాజెక్టులు. క్రమమైన మరియు నిరంతర అధ్యయనాలు మరియు ప్రోగ్రామ్‌లలో యాక్షన్ పరిశోధనలు, కేస్ స్టడీస్, ఎడ్యుకేషనల్ సర్వే మొదలైనవి కూడా ఉన్నాయి. శిక్షణలు మరియు కార్యక్రమాలను అందించే ఉపాధ్యాయ విద్యా విశ్వవిద్యాలయాలు, RIEలు, ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ కళాశాలలు ఉన్నాయి.

సాధారణంగా UGC అనుబంధ విశ్వవిద్యాలయాలలో ప్రోగ్రామ్‌లు మరియు కోర్సులను నిర్వహించేందుకు విద్యా శాఖ, ఉపాధ్యాయ విద్యా విభాగం మరియు/లేదా కేంద్రం/లు ఉంటాయి. నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ (NCTE) అనేది అన్ని టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్‌స్టిట్యూషన్‌లు, డిపార్ట్‌మెంట్‌లు మరియు సెంటర్‌లను తనిఖీ చేయడానికి, పర్యవేక్షించడానికి మరియు అనుబంధంగా ఉండే మానిటరింగ్ ఏజెన్సీ, అయినప్పటికీ విశ్వవిద్యాలయాలు వాటి పరిధిలోని ఉపాధ్యాయ విద్యా కళాశాలల పరీక్షలు మరియు మూల్యాంకన విధానాన్ని తనిఖీ చేస్తాయి, పర్యవేక్షిస్తాయి మరియు నిర్వహిస్తాయి. కొన్నిసార్లు మరియు కొన్ని అంశాలలో, నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ (NCERT), డిస్ట్రిక్ట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ ట్రైనింగ్ (DIET) మరియు ఇతర ఏజెన్సీలు మరియు సంస్థలు NCTE పాత్ర మరియు కార్యకలాపాలలో సహాయం మరియు సహకరిస్తాయి. 9 ICT అనేది ప్రీ మరియు ఇన్-సర్వీస్ టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ ప్రోగ్రామ్‌లలో చాలా ఉపయోగకరంగా ఉంది. ఇది బోధనలో ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే శిక్షణ పొందినవారు పరిణతి చెందినవారు మరియు గొప్ప జ్ఞానాన్ని పొందాలనే వారి నిరీక్షణ ఎక్కువగా ఉంటుంది మరియు అది ICTల సహాయంతో సులభతరం చేయబడుతుంది.

పవర్ పాయింట్ ప్రెజెంటేషన్‌లు, గాగుల్ క్లాస్‌రూమ్, మీట్స్ మొదలైన ఆధునిక యాప్‌లు, ఇ-రిసోర్సెస్, ఇ-లైబ్రరీలు, కంప్యూటర్ ల్యాబ్, సెమినార్‌లు, వర్క్‌షాప్‌లు, వెబ్‌నార్లు, కాన్ఫరెన్స్‌లు, యు-ట్యూబ్ మొదలైనవి ఉపయోగించబడతాయి మరియు ఉపయోగించబడతాయి. విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయులు మైక్రో-టీచింగ్, సిమ్యులేషన్ మరియు ఇంటర్న్‌షిప్ సమయంలో వారి బోధనా పద్ధతుల్లో కొన్నిసార్లు ICTలను ఉపయోగిస్తారు. ఉపాధ్యాయులు మరియు విద్యార్థులు ఇద్దరూ ఇంటర్నెట్ యాక్సెస్ మరియు ICTల ద్వారా గొప్ప నవీకరించబడిన జ్ఞానం మరియు సమాచారాన్ని పొందుతారు. విద్య మరియు ఇతర విభాగాలలో నేషనల్ ఎలిజిబిలిటీ టెస్ట్ (NET)ని నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ (NTA) ఆన్‌లైన్‌లో నిర్వహిస్తోంది. M.Ed నిలిపివేయబడినప్పటికీ, IGNOU అనేక సంవత్సరాల నుండి వివిధ డిగ్రీలు, డిప్లొమాలు, సర్టిఫికేట్ ప్రోగ్రామ్‌లతో పాటు B.Ed మరియు Ph.Dలను విద్యలో అందిస్తోంది.

నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఓపెన్ స్కూల్ (NIOS) ఆన్‌లైన్‌లో కూడా D.El.Edని నిర్వహిస్తోంది (స్వయం & NIOS, 2021). డాక్టర్ BR అంబేద్కర్ యూనివర్సిటీ, వర్ధమాన్ మహావీర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ, నలంద ఓపెన్ యూనివర్సిటీ, యశ్వంతరావు చవాన్ మహారాష్ట్ర ఓపెన్ యూనివర్సిటీ, మధ్యప్రదేశ్ భోజ్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ, డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ, కర్ణాటక స్టేట్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ, నేతాజీ సుభాష్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ వంటి ఇతర ఓపెన్ యూనివర్సిటీలు UP రాజర్షి టాండన్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ, తమిళనాడు ఓపెన్ యూనివర్శిటీ, Pt. సుందర్‌లాల్ శర్మ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ, ఉత్తరాఖండ్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ, కృష్ణ కాంత హ్యాండిక్ స్టేట్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ, ఒడిషా స్టేట్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ మరియు వివిధ సంస్థలు మరియు సాధారణ విశ్వవిద్యాలయాలు కూడా అలాంటి ప్రోగ్రామ్‌లను అందిస్తున్నాయి, వాటిలో కొన్ని ప్రత్యేక B.Es కూడా ఉన్నాయి, అయితే పెద్ద ప్రశ్న ఉంది ప్రోగ్రామ్‌లు మరియు కోర్సుల నాణ్యత, చాలా తరచుగా నాణ్యత తక్కువగా ఉంటుంది.

స్వయం (స్టడీ వెబ్స్ ఆఫ్ యాక్టివ్ – లెర్నింగ్ ఫర్ యంగ్ ఆస్పైరింగ్ మైండ్స్) ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో వివిధ ప్రముఖ సంస్థలు మరియు ప్రముఖ ఫ్యాకల్టీలచే అనేక కోర్సులు ప్రారంభించబడ్డాయి, ఇవి ‘ఐసిటి ఇన్ టీచింగ్ అండ్ లెర్నింగ్’ వంటి విద్యార్థి ఉపాధ్యాయులు, ఉపాధ్యాయులు మరియు ఉపాధ్యాయ అధ్యాపకులకు ఉపయోగపడతాయి. B.Ed – బోధన ఇంగ్లీష్’, ‘పెడాగోజీ ఆఫ్ సైన్స్’, ‘డిప్లొమా ఇంజనీరింగ్ ప్రోగ్రామ్‌ల అక్రిడిటేషన్’, ‘అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ ఇంజనీరింగ్ ప్రోగ్రామ్‌ల అక్రిడిటేషన్’, ‘కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీస్ ఇన్ ఎడ్యుకేషన్’, ‘D.El.Ed కోర్స్’, ‘డిజైన్ మరియు ఇ-లెర్నింగ్ కోర్సులు’, ‘ఇ-అసెస్‌మెంట్’, ‘ప్రారంభ బాల్య సంరక్షణ మరియు విద్య’, ‘ఎడ్యుకేషనల్ టెక్నాలజీ’, ‘గైడెన్స్ అండ్ కౌన్సెలింగ్’, ‘ఇంటిగ్రేటింగ్ ఎడ్యుకేషనల్ టెక్నాలజీని టీచింగ్’, ‘లెర్నింగ్ అండ్ ఇన్‌స్ట్రక్షన్’, ‘మేనేజింగ్ లెర్నింగ్ రిసోర్సెస్’, ‘ఓఈఆర్ ఫర్ ఎంపవర్రింగ్ టీచర్స్’, ‘ప్రాబ్లమ్ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ స్టడీస్’, ‘ప్రాబ్లమ్ బేస్డ్ లెర్నింగ్’, ‘క్వశ్చన్ పేపర్ ఆథరింగ్ అండ్ స్టూడెంట్ ఎవాల్యుయేషన్’, ‘స్టూడెంట్ సైకాలజీ’, ‘ప్రొఫెషనల్ ఎథిక్స్, డిఫరెంట్ సస్టైనబిలిటీ’ ts మరియు వివిధ సబ్జెక్ట్‌లు మరియు విభాగాలలోని భాగాలు మొదలైనవి..

‘A ప్రాక్టికల్ రిఫ్రెషర్ ఇన్ కంప్యూటర్ ఇంజనీరింగ్’ వంటి విభిన్న కోర్సుల ద్వారా ARPIT (యాన్యువల్ రిఫ్రెషర్ ప్రోగ్రామ్ ఇన్ టీచింగ్) ద్వారా స్వయం ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో వివిధ రిఫ్రెషర్ కోర్సులు అలాగే ప్రొఫెషనల్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రొవిజన్‌లు ప్రారంభించబడ్డాయి. కంప్యూటర్ సైన్స్‌లో ప్రాక్టికల్ రిఫ్రెషర్’, ‘ఆర్పిట్ కోర్స్ ఇన్ ఫైనాన్షియల్ మార్కెట్స్ అండ్ ఎమర్జింగ్ బిజినెస్ మోడల్స్’, ‘ఆర్పిట్ రిఫ్రెషర్ కోర్స్ ఇన్ కామర్స్’, ‘ఎఆర్‌పిట్ రిఫ్రెషర్ కోర్స్ ఇన్ 10 ఎకనామిక్స్’, ‘అడ్వాన్సెస్ ఇన్ అగ్రికల్చరల్ ఇంజినీరింగ్’, ‘ఆంగ్లంలో రిఫ్రెషర్ ప్రోగ్రాం’ ఇంగ్లిష్ లాంగ్వేజ్ టీచింగ్’, ‘హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్‌లో ప్రాక్టికల్ మరియు సోషల్ స్కిల్స్ అసెస్‌మెంట్’, ‘ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్ యొక్క కాంపోనెంట్స్ అండ్ అప్లికేషన్స్’, ‘కరికులం, పెడగోగి అండ్ ఎవాల్యుయేషన్ ఫర్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్’, ‘డాటా అనాలిసిస్ ఫర్ సోషల్ సైన్స్ టీచర్స్’, ‘ఎమర్జింగ్ ట్రెండ్స్’ & లైబ్రరీ & సమాచార సేవలలో సాంకేతికతలు’, ‘లింగం/మహిళల అధ్యయనాలు’, ‘భారత సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ చరిత్ర’, ‘ఉన్నత విద్యలో నాయకత్వం మరియు పాలన’, a కెమిస్ట్రీ, లా, ఫిలాసఫీ, సంస్కృతం, ఆర్ట్స్, ఎడ్యుకేషన్, హిస్టరీ, పొలిటికల్ సైన్స్, సైకాలజీ, టెక్స్‌టైల్ ఇంజినీరింగ్, హోమ్ సైన్స్, ఆర్కిటెక్చర్, ఉర్దూ మొదలైన వాటిలో వివిధ రిఫ్రెషర్ కోర్సులు (స్వయం, 2021). స్వయం ప్రభకు 32 ఛానెల్‌లు ఉన్నాయి, ఇక్కడ IGNOU మరియు NIOS ద్వారా నిర్వహించబడిన టీచర్ ఎడ్యుకేషన్‌లో ఛానెల్-32 ప్రారంభించబడింది. ఛానల్-31 NCERT ద్వారా ప్రారంభించబడిన స్కూల్ మరియు టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ డీల్ చేస్తుంది.

భాష మరియు సాహిత్యం, కళలు, చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం, సామాజిక శాస్త్రం, రాజకీయ శాస్త్రం, విద్య, మనస్తత్వశాస్త్రం, హోమ్ సైన్స్, మేనేజ్‌మెంట్, లైబ్రరీ సైన్స్, ఇన్ఫర్మేషన్ సైన్స్, లా, హ్యూమన్ రైట్స్, ఎకనామిక్స్, కామర్స్, ఫైనాన్స్, ఫిజికల్ సైన్సెస్, మ్యాథమెటిక్స్‌పై ఇతర విభిన్న ఛానెల్‌లు ప్రారంభించబడ్డాయి , ఫిజిక్స్, కెమిస్ట్రీ, లైఫ్ సైన్సెస్, బోటనీ, జువాలజీ, బయో-సైన్స్, అప్లైడ్ సైన్సెస్, అలైడ్ ఫిజికల్ అండ్ కెమికల్ సైన్సెస్, కెమికల్ ఇంజనీరింగ్, సివిల్ ఇంజనీరింగ్, కంప్యూటర్ సైన్స్ అండ్ ఇంజనీరింగ్, ఎలక్ట్రికల్ ఇంజనీరింగ్, ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీరింగ్, ఇంజనీరింగ్ సైన్సెస్, హ్యుమానిటీస్, సోషల్ సైన్సెస్ అండ్ మేనేజ్‌మెంట్, మెకానికల్ ఇంజినీరింగ్, మెటలర్జీ, లిబరల్ ఆర్ట్స్ అండ్ హ్యుమానిటీస్, అగ్రికల్చర్, వొకేషనల్ అండ్ అలైడ్ సైన్సెస్, స్టేట్ ఓపెన్ యూనివర్శిటీ ప్రోగ్రామ్‌లు, సెకండరీ స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్, హయ్యర్ సెకండరీ స్కూల్ ఎడ్యుకేషన్, పీజీ సబ్జెక్టులు & యోగా మొదలైనవి కూడా ఉపాధ్యాయులకు ఉపయోగపడతాయి. విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయులు మరియు ఉపాధ్యాయ అధ్యాపకులు (స్వయంప్రభ, 2021).

నేషనల్ డిజిటల్ లైబ్రరీ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో, విద్య యొక్క అభివృద్ధి మైలురాళ్లు, రాష్ట్రీయ మాధ్యమిక శిక్షా అభియాన్, సర్వశిక్షా అభియాన్, బడ్జెట్ కేటాయింపు, సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, ఫిలాసఫీ మరియు భారతదేశంలో విద్యా విధానాలపై ప్రముఖ వనరుల వ్యక్తుల యొక్క అనేక మంచి ఆడియో-విజువల్ లెక్చర్‌లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. పిల్లల అభివృద్ధిలో విద్య పాత్ర, ఉన్నత విద్యలో సమస్యలు, అభ్యసన బదిలీలు, ప్రత్యేక అవసరాలు ఉన్న పిల్లలు, ప్రత్యేక విద్య, వ్యక్తిగత వ్యత్యాసాలు, నైతిక వికాసంలో విద్య పాత్ర, విద్యలో మార్గదర్శకత్వం మరియు కౌన్సెలింగ్, కౌన్సెలింగ్, ప్లేస్‌మెంట్ సేవ మరియు తదుపరి సేవ, భావోద్వేగ అభివృద్ధి మరియు దాని విద్యాపరమైన చిక్కులు, సామాజిక అభివృద్ధి, మానసిక ఆరోగ్యం, విలువ, వ్యక్తిత్వ వికాసం, మానవతా దృక్పథం, వ్యక్తిత్వ అంచనా, భారతదేశంలో ఉన్నత విద్యలో స్వయంప్రతిపత్తి, సమస్యాత్మక పిల్లలు, నెమ్మదిగా నేర్చుకునేవారు మరియు ప్రతిభావంతులైన పిల్లలు, తరగతి గది నిర్వహణ, జీవన నైపుణ్యాలు, భాష, కమ్యూనికేషన్ నైపుణ్యాలు, ఉపాధ్యాయ విద్య, ఉపాధ్యాయ విద్యలో ప్రస్తుత పోకడలు, RTE, ఫ్యాకల్టీ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్, ఉపాధ్యాయుల పనితీరు మూల్యాంకనం, ఇంటర్ డిసిప్లినరీ విద్య, విద్య మరియు ఇతర అభివృద్ధి రంగాల మధ్య అనుసంధానం, ఉపాధ్యాయుల ప్రవర్తన, ఉన్నత విద్యలో ఆధునిక పద్ధతులు మరియు మొదలైనవి (నేషనల్ డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియా, 2021).

e-PG పాఠశాల విద్య మరియు ఉపాధ్యాయ విద్యతో సహా వివిధ సబ్జెక్టులు మరియు విభాగాల యొక్క మంచి ఇ-కంటెంట్లను అందిస్తుంది. ఇది ప్రాచీన భారతీయ తత్వాలు, చారిత్రక రాజకీయాలు మరియు విద్య యొక్క 11 ఆర్థిక దృక్పథం, అభ్యాస మనస్తత్వశాస్త్రం, అభివృద్ధి, విద్యా పరిపాలన మరియు నిర్వహణ, దృక్పథ సమస్యలు మరియు ఉపాధ్యాయ విద్యలో పరిశోధన, పాఠశాల పాఠ్యాంశాల బోధన మరియు మూల్యాంకనం మరియు మూల్యాంకనం, నాయకత్వంపై ఇ-కంటెంట్లను అందిస్తుంది. పాఠశాల విద్యలో, సమగ్ర విద్య, మరియు మొదలైనవి (e-pg పాఠశాల, nd). e-pathsala విద్యార్థులకు డిజిటల్ పాఠ్యపుస్తకాలు, అనుబంధ పుస్తకాలు, ఇ-వనరులు, ప్రదర్శనలు, పండుగలు, విషయాలు, వర్క్‌షాప్‌లు మొదలైనవాటిని అందిస్తుంది; ఉపాధ్యాయులకు ఇ-పాఠ్యపుస్తకాలు, బోధనా సూచనలు, అభ్యాస ఫలితాలు, ఇ-వనరులు; ఇ-పాఠ్యపుస్తకాలు, పాఠ్యపుస్తకాలు (విధానం, పత్రాలు, నివేదికలు, NCFలు మరియు పిల్లల అభ్యాసాన్ని నివేదించడానికి ఇతర వనరులు), పత్రికలు మరియు పత్రికలు, ఇ-వనరులు (ఆడియోలు, వీడియోలు, ఇంటరాక్టివ్‌లు, చిత్రాలు, మ్యాప్‌లు, ప్రశ్న బ్యాంకులు మొదలైనవి) ఉపాధ్యాయులకు విద్యావేత్తలు; ఇ-పాఠ్యపుస్తకాలు, పాఠ్యాంశ వనరులు, అభ్యాస ఫలితాలు మరియు తల్లిదండ్రులకు ఇ-వనరులు (ఇ-పాఠశాల, 2020). 

కన్సార్టియం ఫర్ ఎడ్యుకేషనల్ కమ్యూనికేషన్ (CEC) యూ-ట్యూబ్ ఛానెల్ విద్య, కళ, సంస్కృతి, సాహిత్యం, భాష, సామాజిక శాస్త్రాలు, మేనేజ్‌మెంట్ & ఇతర వృత్తిపరమైన కోర్సులు, పరిశోధనా పద్దతి, భారత రాజ్యాంగం, మార్గదర్శకత్వం మరియు కౌన్సెలింగ్‌పై చక్కని ఇ-వనరులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అప్లైడ్ సైన్సెస్, ఇంజనీరింగ్, మెడికల్ సైన్సెస్ మొదలైనవి (కన్సార్టియం ఫర్ ఎడ్యుకేషనల్ కమ్యూనికేషన్, 2021). webcast.gov.inలో ప్రారంభించబడిన ఛానెల్ UGC-CEC కూడా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. దీక్ష అనేది పాఠశాల విద్యార్థుల కోసం ప్రత్యేకంగా ఇ-ప్లాట్‌ఫారమ్, ఇది ఇంగ్లీషు, హిందీ, ఉర్దూ మరియు సంస్కృత భాషలలోని వివిధ బోర్డ్‌ల యొక్క I నుండి XII వరకు వివిధ సబ్జెక్టుల వీడియోలు, పత్రాలు మరియు ఇంటరాక్టివ్‌ను అందిస్తుంది, ఇది విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయులకు కూడా ఉపయోగపడుతుంది.

ఉపాధ్యాయుల కోసం (దీక్ష, 2021). Nistha అనేది ప్రత్యేకంగా పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు మరియు ఉపాధ్యాయుల కోసం ఇ-ప్లాట్‌ఫారమ్, ఇది వీడియోలు, టెక్స్ట్ మాడ్యూల్, చర్చా వేదిక, ఆడియోలు, ఇంటరాక్టివ్‌లు, చిత్రాలు, మ్యాప్‌లు, క్వశ్చన్ బ్యాంక్‌లు, పాఠ్య పుస్తకాలు, బోధనా సూచనలు, అభ్యాస ఫలితాలు, పీరియాడికల్‌లతో సహా విభిన్న ఇ-వనరులను అందిస్తుంది. మరియు జర్నల్‌లు, డాక్యుమెంట్‌లు, నివేదికలు, సిలబస్, మొబైల్ యాప్‌లు, ప్రెజెంటేషన్‌లు మొదలైనవి.. నిస్థా పాఠ్యాంశాలపై మాడ్యూల్స్, అభ్యాసకుల కేంద్రీకృత బోధన, అభ్యాస ఫలితాలు మరియు సమగ్ర విద్య, సామాజిక-వ్యక్తిగత లక్షణాలను అభివృద్ధి చేయడం మరియు సురక్షితమైన మరియు ఆరోగ్యకరమైన పాఠశాల వాతావరణాన్ని సృష్టించడం, ఆర్ట్ ఇంటిగ్రేటెడ్ లెర్నింగ్, పాఠశాల ఆధారిత మూల్యాంకనం, పాఠశాలల్లో ఆరోగ్యం మరియు శ్రేయస్సు, బోధన-అభ్యాస మూల్యాంకనంలో ICT యొక్క ఏకీకరణ, పాఠశాల విద్యలో చొరవలు, పర్యావరణ అధ్యయనాల బోధన, గణిత బోధన, భాషల బోధన, సైన్స్ బోధన, సామాజిక శాస్త్రాల బోధన, పాఠశాల నాయకత్వం , ప్రీ-స్కూల్ విద్య, పూర్వ వృత్తి విద్య, బోధన మరియు అభ్యాస ప్రక్రియలో లింగ కొలతల ఔచిత్యం, చొరవ పాఠశాల విద్య, మొదలైనవి.. మాడ్యూల్స్ అస్సాం, మహారాష్ట్ర, మణిపూర్, మిజోరం, ఒడిశా, పంజాబ్, తమిళనాడు, తెలంగాణ మరియు ఉర్దూలోని వివిధ ప్రాంతీయ భాషలలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ పాఠశాల ఉపాధ్యాయులు మరియు హెడ్‌లకు శిక్షణా కార్యకలాపాలను సులభతరం చేస్తుంది, వీడియో ట్యుటోరియల్స్, డాక్యుమెంట్ ట్యుటోరియల్స్, ఇ-లైబ్రరీ మరియు షోకేస్ ప్రాక్టీసెస్ (నిష్ట, 2019).

నేషనల్ రిపోజిటరీ ఆఫ్ ఓపెన్ ఎడ్యుకేషనల్ రిసోర్సెస్ (NROER) అనేది పాఠశాల విద్య మరియు అక్షరాస్యత విభాగం, MHRD, భారత ప్రభుత్వంచే ప్రారంభించబడింది మరియు CIET, NCERT ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది, ఇది పాఠశాల మరియు ఉపాధ్యాయ విద్యపై ఆసక్తి ఉన్న ప్రతి ఒక్కరినీ కలిపి అందిస్తుంది. రిపోజిటరీ Meta Studio ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై నడుస్తుంది, ఇది నాలెడ్జ్ ల్యాబ్స్, హోమీ భాభా సెంటర్ ఫర్ సైన్స్ 12 ఎడ్యుకేషన్ యొక్క చొరవ. ఇది ఇ-లైబ్రరీ, థీమ్‌లు, ఇ-బుక్స్, ఇ-కోర్సులు, ఈవెంట్‌లు, పేరెంట్ షోకేస్ మొదలైనవాటిని సులభతరం చేస్తుంది (NROER, nd). ICT కరికులం అనేది ఒక డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్, ఇది అపరిమిత వనరులు, చర్చా వేదిక, రిసోర్స్ పర్సన్‌లు, ఉపాధ్యాయులకు పాఠ్యాంశాలు, విద్యార్థుల కోసం పాఠ్యాంశాలు, ICT రూపకల్పనపై వర్క్‌షాప్, ICT ఇన్ ఎడ్యుకేషన్ కోర్సులు మొదలైనవాటిని అందిస్తుంది (విద్యలో ICT కోసం పాఠ్యాంశాలు, 2019). స్కూల్ భువన్ అనేది దేశంలోని సహజ వనరులు, పర్యావరణం మరియు స్థిరమైన అభివృద్ధిలో వారి పాత్ర గురించి విద్యార్థులలో అవగాహన తీసుకురావడానికి మ్యాప్ ఆధారిత అభ్యాసాన్ని అందించే పోర్టల్ (స్కూల్ భువన్, 2014).

ఇన్ఫర్మేషన్ సెక్యూరిటీ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ అవేర్‌నెస్ (ISEA) అవగాహనపై మెటీరియల్‌లు మరియు ప్రోగ్రామ్‌లను కూడా అందిస్తుంది మరియు విద్యార్థులకు మరియు ఉపాధ్యాయులకు సులభతరం చేస్తుంది. ఇ-స్కాలర్‌షిప్-ఫెలోషిప్ అవార్డ్ రిజిస్ట్రేషన్ ట్రాకింగ్ సిస్టమ్ (e-SART) విద్యార్థులకు విభిన్న స్కాలర్‌షిప్‌లను మరియు ఉపాధ్యాయుల కోసం విభిన్న ఫెలోషిప్‌లు మరియు ప్రాజెక్ట్‌లను అందిస్తుంది. ICTని ఉపయోగించుకునేలా పాఠశాల ఉపాధ్యాయులను ప్రోత్సహించడానికి CIET, NCERT ద్వారా ప్రతి సంవత్సరం జాతీయ ICT అవార్డులు ప్రారంభించబడతాయి. టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ మరియు ఎడ్యుకేషన్‌లో పరిశోధన పనులలో, ICT కార్యక్రమాలు చాలా సహాయకారిగా ఉన్నాయి. సాధనం/లు కొన్నిసార్లు నమూనాకు మెయిల్ లేదా ఇతరుల ద్వారా పంపబడతాయి మరియు ప్రత్యుత్తరాలు సాఫ్ట్‌వేర్/ల మీద రికార్డ్ చేయబడతాయి. పరిశోధన విశ్లేషణ సాఫ్ట్‌వేర్ SPSS, ATLAS.ti, NVivo, QDA Miner, MAXQDA, HyperRESEARCH, XSight, మొదలైనవి. అలాగే ఉర్కుండ్, టర్నిటిన్ మరియు డుప్లి చెకర్ ద్వారా దోపిడీ తనిఖీ చేయబడుతుంది.

కాపీలీక్స్, పేపర్‌రేటర్, ప్లాజియారిస్మా, ప్లాజియారిజం చెకర్, ప్లాజియం, ప్లాగ్‌స్కాన్, ప్లాగ్ ట్రాకర్ మొదలైనవి.. ఉపాధ్యాయ విద్య మరియు విద్య కోసం అనేక ఆన్‌లైన్ జర్నల్‌లు ఉన్నాయి. గోగుల్ స్కాలర్, రీసెర్చ్ గేట్, అకాడెమియా మొదలైన వాటిపై అనేక పరిశోధనా పత్రాలు మరియు వ్యాసాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. అనేక దోపిడీ ప్రచురణకర్తలు మరియు జర్నల్‌లు ఉన్నప్పటికీ. శోధగంగ, శోధశుద్ధి, శోధసింధు, శోధగంగోత్రి మరియు వివిధ ఓపెన్ సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ సాధనాలు పరిశోధన ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. ఎడ్యుకేషన్ మరియు టీచర్ ఎడ్యుకేషన్‌కు సంబంధించిన ఇన్‌స్టిట్యూషన్స్‌లో ఇ-గవర్నెన్స్ ఉపయోగించబడుతున్నప్పటికీ, అధునాతన ఇ-గవర్నెన్స్, ఇంట్రానెట్ మొదలైనవి చాలా కొద్ది మంది మాత్రమే ఉపయోగించబడుతున్నాయి మరియు ఉపయోగించబడుతున్నాయి.

ప్రస్తుత సంవత్సరాల్లో, 2020 & 2021లో, కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా, చాలా వరకు ఉపాధ్యాయ విద్యా సంస్థలు/డిపార్ట్‌మెంట్లలో గత కొన్ని నెలలుగా ఉపాధ్యాయ అధ్యాపకులు ముఖాముఖి తరగతులు తీసుకోలేకపోయారు మరియు వారు వివిధ యాప్‌ల ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో తరగతులు తీసుకుంటున్నారు. గూగుల్ మీట్, గూగుల్ క్లాస్‌రూమ్, జూమ్, వెబెక్స్ మీట్ మొదలైనవి.. వారు ఆన్‌లైన్‌లో మెయిల్, గూగుల్ క్లాస్‌రూమ్ లేదా ఇతరుల ద్వారా అసైన్‌మెంట్‌లు మరియు ప్రాక్టికల్‌లను సేకరిస్తున్నారు. అలాగే సంస్థలు మీట్ యాప్‌లు, గూగుల్ ఫారమ్‌లు, అబోడ్ స్కానర్ మొదలైన వాటి సహాయంతో ఆన్‌లైన్‌లో పరీక్షలు, పరీక్షలు, ఇంటర్వ్యూలు, పరిశోధన సమర్పణలు, ప్రెజెంటేషన్‌లు మొదలైనవాటిని తీసుకుంటున్నాయి. M.Ed విద్యార్థులు మరియు రీసెర్చ్ స్కాలర్‌లు కూడా ఆన్‌లైన్ ద్వారా డేటాను సేకరిస్తున్నారు. వారి పరిశోధన మరియు థీసిస్ కోసం కమ్యూనికేషన్, గూగుల్ ఫారమ్‌లు మొదలైనవి. అడ్మినిస్ట్రేటివ్ మరియు గవర్నింగ్ పనులు ఆన్‌లైన్ లేదా బ్లెండెడ్ మోడ్‌లో జరుగుతున్నాయి. what’s app group, telegram, u-tube, google form, facebook మొదలైన వాటి సహాయంతో మీట్ యాప్‌లపై ఆన్‌లైన్‌లో సెమినార్‌లు, కాన్ఫరెన్స్‌లు, వర్క్‌షాప్‌లు నిర్వహిస్తున్నారు. కానీ చాలా ఉపాధ్యాయ విద్యా సంస్థల్లో ఆధునిక విద్యా సాంకేతికత, స్మార్ట్ తరగతి గది, ICTలు, ఇ-ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు కొన్ని మినహాయింపులు మినహా సాధారణంగా ఉపయోగించబడవు మరియు ఉపయోగించబడవు. ప్రస్తుతం COVID19 మహమ్మారి కారణంగా సంస్థలు ICTల సహాయంతో ఆన్‌లైన్‌లో తమ కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తున్నాయి.

13 జస్టిస్ వర్మ కమీషన్ (2012) మాటలలో చాలా వరకు ఉపాధ్యాయ విద్యాసంస్థలు వాటి నాణ్యతలేని డిగ్రీ సబ్బులు తప్ప మరేమీ కాదు, ప్రత్యేకించి ప్రైవేట్‌లు, ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయ విద్యా సంస్థల పనితీరు కూడా మెచ్చుకోదగినది కాదు. కమిషన్ సిఫార్సు తర్వాత బీఎడ్, ఎంఈడీ, డీఎల్ఈడీ ఉపాధ్యాయ విద్యా కార్యక్రమాల వ్యవధిని రెండేళ్లుగా పెంచడంతో పాటు నాణ్యత, డిమాండ్ మరింత దిగజారింది. మహమ్మారి దృష్టాంతం కారణంగా ICT నైపుణ్యాలు మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు అన్ని అంశాలలో అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి, ఉపాధ్యాయ విద్య, విద్య మరియు విద్యా పరిశోధన రంగంలో కూడా. ఇ-వనరులు వివిధ ప్రాంతాలలో అభివృద్ధి చేయబడినప్పటికీ, కొన్ని అంశాలలో వనరుల కొరత ఉంది మరియు అనేక ప్రాంతీయ భాషలలో ఇ-వనరులు అందుబాటులో లేవు.

చర్చ మరియు సూచనలు: భారతదేశంలో ఉపాధ్యాయ విద్యా రంగం అభివృద్ధి చెందుతున్నది కానీ ఉన్నత విద్యలో నిజంగా నిర్లక్ష్యం చేయబడిన ప్రాంతం. ఉపాధ్యాయ విద్య యొక్క ఆవశ్యకతను అర్థం చేసుకోలేని మాస్ యొక్క అజ్ఞానం, భారతదేశంలో మాస్ యొక్క సాంకేతిక అవగాహన లేకపోవడం, ఉపాధ్యాయ విద్య మరియు దాని పర్యవేక్షణ ఏజెన్సీల బలం లేకపోవడం, బలహీనమైన సబ్జెక్ట్ నాలెడ్జ్ కనెక్షన్/ఆందోళన వంటి నిర్లక్ష్యానికి కారణాలు కూడా ఉన్నాయి. టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ ప్రోగ్రామ్‌లు, డెప్త్ లేకపోవడం మొదలైనవి.. కానీ ప్రపంచీకరణ మరియు సాంకేతిక యుగంలో మనం ఉపాధ్యాయ విద్యను, ఉపాధ్యాయ విద్యా కార్యక్రమాలను మరియు వాటి సాంకేతిక అంశాలను తిరస్కరించలేము.

భారతదేశంలో ప్రస్తుతం డిజిటల్ మరియు ఇ-ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల యొక్క పెద్ద అవకాశాలు మరియు పెద్ద కార్యక్రమాలు ఉన్నాయి మరియు భారతదేశ అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థతో పోల్చితే విద్యా వ్యవస్థలో దీని వినియోగం మితంగా ఉంది. కానీ భారతదేశంలో టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ మరియు ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్ రంగంలో వాటి వినియోగం, అధునాతన ICTల వినియోగం మరియు ప్రపంచ స్థాయి ICTల వినియోగం బలహీనంగా ఉన్నాయి. స్వయం అద్భుతమైన కోర్సులను ప్రారంభిస్తున్నప్పటికీ, కొన్ని IGNOU మరియు NIOS కోర్సుల వంటి కొన్ని కోర్సులలో నాణ్యత తక్కువగా ఉంది. మరోవైపు ఉపాధ్యాయ విద్యలో కోర్సులు సరిగా వినియోగించుకోవడం లేదు. టీచర్ ఎడ్యుకేషన్‌లో స్వయం ప్రభ ఛానెల్‌లు మరియు ప్రోగ్రామ్‌లు చాలా తక్కువగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. నేషనల్ డిజిటల్ లైబ్రరీ, e-PG పాఠశాల యొక్క సౌకర్యాలు మరియు వనరులు అద్భుతమైనవి, కానీ అరుదుగా ఉపయోగించబడలేదు.

టీచర్ ఎడ్యుకేషన్‌లో ఆచరణాత్మకంగా నిష్ఠా వినియోగం తక్కువ. భాషా ప్రయోగశాల చాలా అరుదుగా ఉపయోగించబడదు మరియు వర్చువల్ ల్యాబ్‌లు ఉపయోగించబడవు. మూడిల్ యొక్క మొత్తం ఉపయోగం తక్కువ. డిజిటల్ సర్టిఫికేట్‌లను సులభతరం చేయడానికి నేషనల్ అకడమిక్ డిపాజిటరీ (ఎన్‌ఎడి) కార్యక్రమాలు చక్కగా ప్రారంభించబడుతున్నప్పటికీ. e-SART ద్వారా స్కాలర్‌షిప్‌లు మరియు ఫెలోషిప్‌లు ఉపాధ్యాయ విద్యా రంగంలో సదుపాయం మరియు సరిగ్గా ఉపయోగించబడవు, ముఖ్యంగా విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయులలో అత్యధిక భాగం మంచి స్కాలర్‌షిప్‌లు మరియు ఫెలోషిప్‌ల నుండి కోల్పోయారు. మంచి అధ్యాపకులను నియమించడానికి నేషనల్ క్యారియర్ సర్వీస్‌ను ఉపయోగించుకోవచ్చు మరియు ఉపాధ్యాయ విద్య మరియు విద్యా పరిశోధన రంగంలో విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయులను ఎంపిక చేయడానికి తమన్నాను ఉపయోగించవచ్చు. చక్కటి ఇ-గవర్నెన్స్ కోసం సమర్థ్‌ను ఉపయోగించవచ్చు.

ఆల్ ఇండియా సర్వే ఆన్ హయ్యర్ ఎడ్యుకేషన్ (AISHE) ఆధారంగా టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ మరియు ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్‌లో బలమైన పరిశోధనా పద్ధతుల ద్వారా కొత్త కానీ సరైన విధానాలను ప్రారంభించాలి. విద్య, ఉపాధ్యాయ విద్య మరియు ఇతర రంగాలలో ఓపెన్ మరియు డిస్టెన్స్ లెర్నింగ్ (ODL) వ్యవస్థ నాణ్యతను మెరుగుపరచవచ్చు. M.Ed లేదా ఇంటిగ్రేటెడ్ M.Edని IGNOU ద్వారా మళ్లీ ప్రవేశపెట్టవచ్చు; ఇతర ఓపెన్ యూనివర్శిటీలు కూడా ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించవచ్చు, కానీ నాణ్యతను కొనసాగించవచ్చు. 14 మంది ఉపాధ్యాయ అధ్యాపకుల కొరతను తీర్చి, ఎం.ఇ.డి. మహతో, S. (2021) తన అధ్యయనంలో ‘నెట్ పరీక్ష సబ్జెక్టివ్‌గా ఉండాలి, అలాగే అభ్యర్థి యొక్క సబ్జెక్ట్ డెప్త్ మరియు రైటింగ్ ఎబిలిటీని క్యాచ్ చేయడానికి లిటరేచర్, సోషల్ సైన్స్ మరియు బయో-సైన్స్‌లకు నెగెటివ్ మార్కింగ్‌తో ఆబ్జెక్టివ్‌గా ఉండాలి.

సబ్జెక్టివ్ ప్రశ్నలకు స్కోరింగ్ యొక్క పక్షపాతాన్ని బహుళ ఉపాధ్యాయులు బహుళ మూల్యాంకనం ద్వారా మరియు వారి సగటు చేయడం ద్వారా నిర్వహించవచ్చు. లక్ ఫ్యాక్టర్‌ను తొలగించడానికి ఆబ్జెక్టివ్ తరహా ప్రశ్నలకు నెగిటివ్ మార్కింగ్ తప్పనిసరి. ప్రాంతం/క్రమశిక్షణలోని ఆలోచనల సంఖ్యాపరమైన లేదా నిర్దిష్టమైన ఆందోళన కారణంగా మరియు ప్యూర్ సైన్స్ ఫ్యాకల్టీల మద్దతు కోసం ప్యూర్‌సైన్స్‌కు ప్రతికూల మార్కింగ్‌తో ఆబ్జెక్టివ్ రకం సరైనది’ (p. 106). ‘నెట్‌లో కేవలం MCQ నమూనా ప్రశ్నలపై సాహిత్య అధ్యాపకుల నుండి పెద్ద నిరసన ఉంది. సాహిత్యంలో సబ్జెక్టు పేపర్‌లో సబ్జెక్టివ్ ప్రశ్నల ద్వారా NET ఉండాలి, వాటితో పాటు ఆబ్జెక్టివ్ తరహా ప్రశ్నలు ఉండవచ్చని వారి అభిప్రాయం’ (Ibid.). విద్య అనేది ఒక మల్టీడిసిప్లినరీ డిసిప్లిన్ కాబట్టి, దాని ప్రశ్నా సరళి మరియు NTA నిర్వహించే NET మూల్యాంకన నమూనాను సవరించాలి. నాణ్యమైన ప్రశ్నలను సిద్ధం చేయడానికి NTA మంచి నిపుణులను నిమగ్నం చేయాలి మరియు ప్రతికూల మార్కింగ్‌ను ప్రవేశపెట్టాలి.

సాధ్యమైతే సబ్జెక్టివ్ ప్రశ్నలు/లు ప్రవేశపెట్టాలి మరియు లక్ష్యం అర్హత కలిగిన అభ్యర్థులు 6% అయితే, 0 మాత్రమే 12% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ/తక్కువ టాప్ రేక్ చేయబడిన (MCQ మూల్యాంకనంలో) విద్యార్థుల పేపర్‌లను సమయం, కృషి మరియు ఖర్చు ఆదా చేయడం కోసం తనిఖీ చేయవచ్చు. మరో వైపు ‘ఆబ్జెక్టివ్ ప్రశ్నలకు స్కోరింగ్ యొక్క పక్షపాతాన్ని బహుళ ఉపాధ్యాయులు బహుళ మూల్యాంకనం ద్వారా మరియు వారి సగటు చేయడం ద్వారా నిర్వహించవచ్చు'(Ibid.). ఆన్‌లైన్ పరీక్ష పూర్తయిన తర్వాత వెంటనే అదే కంప్యూటర్ ద్వారా పరీక్షార్థుల నుండి అభిప్రాయాన్ని సేకరించవచ్చు మరియు ఫీడ్‌బ్యాక్‌ల ఆధారంగా NTA తన ప్రక్రియను సరిదిద్దాలి మరియు నవీకరించాలి. అలాగే NTA అధ్యాపకుల అభిప్రాయాలను ఆన్‌లైన్‌లో సేకరించవచ్చు, ఎందుకంటే వారి అభిప్రాయం మరియు అనుభవాలు చాలా కీలకమైనవి మరియు వాటి ఆధారంగా NTA తన ప్రక్రియను నవీకరించవచ్చు మరియు సరిదిద్దవచ్చు. ఉపాధ్యాయ విద్య యొక్క పెద్ద సమస్య దాని ఒంటరితనం.

టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ కంటెంట్ చాలా తేలికైనది మరియు దానికి వెయిటేజీ లేకపోవడం. కంటెంట్ ఇతర విభాగాలపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది. క్రమశిక్షణ, ఉపాధ్యాయ విద్య అనేది విద్య మరియు ఉన్నత విద్య యొక్క ప్రధాన స్రవంతిలో మరియు దానితో పని చేసేంత వరకు నాణ్యతను పొందలేము. ఉదాహరణకు భౌగోళిక విభాగంలో లేదా భౌతిక శాస్త్ర విభాగంలో, భూగోళశాస్త్రం యొక్క బోధనా శాస్త్రం లేదా భౌతిక శాస్త్ర బోధనా శాస్త్రం కోసం సెల్ ఉండవచ్చు, ఆపై బోధనాశాస్త్రం/ies నాణ్యతతో ఎదగడానికి అవకాశం లభిస్తుంది. టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఎల్లప్పుడూ నాణ్యత కోసం మల్టీడిసిప్లినరీ వాతావరణంలో ఉన్నత విద్యా కోర్సులతో (అండర్ గ్రాడ్యుయేషన్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ మొదలైనవి) ఏకీకృతం చేయబడాలి. కేంద్రం/పాఠశాల/ఉపాధ్యాయ విద్య/విద్యా విభాగం ఎల్లప్పుడూ ఇతర కేంద్రాలు/పాఠశాలలు/డిపార్ట్‌మెంట్‌లతో సహకరించాలి, సమగ్రపరచాలి మరియు సహకరించాలి. అప్పుడు అన్ని ఇతర అంశాలతో, ఉపాధ్యాయ విద్యలో ICT చక్కగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వ-సహాయక మరియు ప్రైవేట్‌తో సహా అన్ని ఉపాధ్యాయ విద్యా సంస్థలకు వారి పనితీరు మరియు ఇతర ప్రమాణాల ఆధారంగా గ్రాంట్స్ సిస్టమ్ మరియు ఆర్థిక మద్దతు అందించాలి. ఎందుకంటే ప్రభుత్వ ఎయిడెడ్ మరియు ప్రైవేట్ సంస్థలకు సరైన గ్రాంట్లు అందించకపోతే, వారు విద్యార్థుల నుండి అవసరమైన ఆర్థిక సహాయాన్ని మాత్రమే సేకరిస్తారు. ఆపై పేద విద్యార్థులు లేదా 15 మంది ఆర్థికంగా వారపు విద్యార్థులు (ప్రతిభ ఉన్నవారు కూడా) విద్యాసంస్థలలో చదవలేరు, మరోవైపు నిధుల కొరత కారణంగా సంస్థలు అధునాతన ICTలను మరియు వాటి మౌలిక సదుపాయాలను ఉపయోగించుకోలేవు. కాబట్టి అన్ని ఉపాధ్యాయ విద్యా సంస్థలు/కేంద్రాలు/పాఠశాలలు/డిపార్ట్‌మెంట్లు వారి పనితీరు ఆధారంగా వారిని ప్రోత్సహించడానికి మరియు ప్రోత్సహించడానికి మంచి గ్రాంట్లు అందించాలి.

మొత్తంమీద విద్యార్ధి-ఉపాధ్యాయులలో అత్యధిక భాగం మంచి స్కాలర్‌షిప్‌లు మరియు ఫెలోషిప్‌ల నుండి కోల్పోయారు, ఇక్కడ సాంకేతిక స్ట్రీమ్‌లు అని పిలవబడే విద్యార్థులకు స్కాలర్‌షిప్‌లు మరియు ఫెలోషిప్‌ల మంచి సదుపాయం ఉంది. చాలా మంది మంచి విద్యార్థులు ఉపాధ్యాయులుగా ఉండటానికి ఇష్టపడతారు, కానీ విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయులకు మంచి స్కాలర్‌షిప్‌లు మరియు ఫెలోషిప్‌ల కోసం సదుపాయం లేకపోవడంతో, మంచి విద్యార్థులు సాంకేతిక స్ట్రీమ్‌లకు ఆకర్షితులవుతారు మరియు ఉపాధ్యాయ విద్య, క్రమశిక్షణ మంచి వనరులను కోల్పోతాయి. లోపంతో, టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ టీచర్ ఎడ్యుకేషన్‌లో మంచి ICT వినియోగదార్లను మరియు ICT సృష్టికర్తలను కోల్పోతుంది. కాబట్టి ఉపాధ్యాయులందరూ సరైన స్కాలర్‌షిప్‌లు మరియు ఫెలోషిప్‌లను పొందగలిగేలా మంచి మరియు బలమైన సదుపాయం ఉండాలి.

ఉపాధ్యాయ విద్య కోసం ‘త్రికోణ తనిఖీ మరియు పర్యవేక్షణ’ అవసరం. పరిశోధనలో ‘త్రికోణం’ పూర్తిగా సత్యాన్ని కనుగొనడానికి ఉపయోగించబడింది మరియు ఉపయోగించబడుతుంది. అలాగే, సంస్థల నాణ్యత మరియు సమస్యల గురించి సరైన సమాచారాన్ని పొందేందుకు మరియు పర్యవేక్షించడానికి త్రిభుజాకార తనిఖీ మరియు పర్యవేక్షణ అవసరం. టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ సిస్టమ్‌ను NCTE మాత్రమే తనిఖీ చేయడం మరియు పర్యవేక్షించడం సాధ్యం కాదు, మరియు అది చేయడంలో కూడా విఫలమైంది, మరోవైపు టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ వారితో కలిసిపోతున్నందున ఇతర ఏజెన్సీలు ఆ బాధ్యతను కలిగి ఉంటాయి. కాబట్టి NCTE, UGC, NCERT, యూనివర్సిటీలు, ఇంటర్నేషనల్ ఏజెన్సీలు మొదలైన వాటి ద్వారా బలమైన మరియు నిరంతర త్రిభుజాకార తనిఖీ మరియు పర్యవేక్షణ ఫలవంతంగా ఉంటుంది. అలాగే ఇది ఇతర అంశాలతో ICTలను శక్తివంతం చేయగలదు.

Inflibnet, e-PGPathsala, స్వయం, స్వయం ప్రభ, Nistha, e-లైబ్రరీలు, ఓపెన్ ఎడ్యుకేషనల్ రిసోర్స్ (OER), వర్చువల్ ల్యాబ్స్, CEC ఛానెల్, CEC-UGC ఛానెల్, webcast.gov.in, సాఫ్ట్‌వేర్‌లు, స్మార్ట్ క్లాస్‌రూమ్, టీచర్ ట్యూబ్, ఇ -వనరులు, భాషా ప్రయోగశాల, సాంకేతికతలు, విభిన్న విద్యాపరమైన యాప్‌లు, విభిన్న సాధనాలు మరియు సాంకేతికతలు, నిధులు, విధానాలు, కొత్త సాంకేతికతలు మొదలైనవి ప్రపంచ స్థాయి ICT కార్యక్రమాలతో ఉపాధ్యాయ విద్య మరియు విద్యా పరిశోధనలో సరిగ్గా ఉపయోగించబడతాయి. స్వయం లేదా అటువంటి అధునాతన ప్లాట్‌ఫారమ్/ల మీద కొన్ని ప్రోగ్రామ్‌లు విద్యార్థి-ఉపాధ్యాయులకు మరియు అధ్యాపకులకు తప్పనిసరి కావచ్చు మరియు టీచర్ ఎడ్యుకేషన్ ప్రోగ్రామ్‌తో పాటు ఫ్యాకల్టీ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్‌ల కోసం బ్లెండెడ్ మోడ్‌ను ప్రోత్సహించాలి.

మిగిలిన రెండు మంచి నివారణలు, (i) ఉన్నత విద్యకు సంబంధించి ఉపాధ్యాయ విద్య యొక్క స్థితి (అన్ని అంశాలతో సహా) నిరంతరంగా ఉంటుంది మరియు పరిశోధనలు పబ్లిక్ డొమైన్‌లో ప్రచురించబడాలి. (ii) నిరంతర సమకాలిక రిపోర్టింగ్ మరియు ఫీడ్‌బ్యాక్‌లు పాలనలో కింది నుండి పై వరకు ఏర్పాటు చేయబడాలి. మొదటి సదుపాయం అధికారికంగా సోదగంగ మొదలైన వాటిలో జరుగుతుంది. అయితే ఈ నిబంధనను చక్కగా రూపొందించవచ్చు. రెండవ నిబంధనను చక్కగా రూపొందించవచ్చు మరియు పరిశోధించదగినది కూడా. ICT మరియు ఇ-ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు జాతీయ మరియు ప్రపంచ స్థాయికి వచ్చాయి, జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ మరియు ప్రపంచ అంశాలు, సహకారం మరియు సహకారాలను మేము తిరస్కరించలేము. కాబట్టి ప్రపంచంలోని ఇతర దృక్కోణాల మాదిరిగానే, ఉపాధ్యాయుల శిక్షణ, ఉపాధ్యాయ విద్య మరియు విద్యా పరిశోధన రంగానికి జాతీయ మరియు ప్రపంచ స్థాయి, పోటీ మరియు సవాళ్లు అవసరం, మరియు ఇది ఇప్పటికే జరుగుతోంది. వేదికను భారతదేశం స్వీకరించాలి మరియు ఉపయోగించాలి. మరియు ఆమె పరిశోధన స్థాయి కష్టపడటానికి, పోటీ పడటానికి మరియు నిలబడటానికి శ్రేష్ఠతగా మెరుగుపరచబడాలి.

What is Cyber Crime ? |Cyber crime laws in India | ICT for TET 2022

by admin | Jun 24, 2022 | Uncategorised

పరిచయం

సాధారణ సైబర్ చట్టం నిర్వచనం ప్రకారం, సైబర్ చట్టం అనేది ఇంటర్నెట్, కంప్యూటర్ సిస్టమ్‌లు, సైబర్‌స్పేస్ మరియు సైబర్‌స్పేస్ లేదా ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీకి సంబంధించిన అన్ని విషయాలతో వ్యవహరించే చట్టపరమైన వ్యవస్థ. సైబర్‌స్పేస్ చట్టం కాంట్రాక్ట్ చట్టం, గోప్యతా చట్టాలు మరియు మేధో సంపత్తి చట్టాల అంశాలతో సహా అనేక రకాల అంశాలను కవర్ చేస్తుంది. ఇది సాఫ్ట్‌వేర్, సమాచారం మరియు డేటా భద్రతతో పాటు ఎలక్ట్రానిక్ వాణిజ్యం యొక్క ఎలక్ట్రానిక్ సర్క్యులేషన్‌ను నిర్దేశిస్తుంది. సైబర్ చట్టం ప్రకారం ఇ-పత్రాలకు చట్టపరమైన గుర్తింపు ఇవ్వబడుతుంది. అంతేకాకుండా, సిస్టమ్ ఎలక్ట్రానిక్ కామర్స్ లావాదేవీలు మరియు ఫారమ్‌ల ఎలక్ట్రానిక్ ఫైలింగ్ కోసం ఒక నిర్మాణాన్ని అందిస్తుంది. సింపుల్ గా చెప్పాలంటే సైబర్ నేరాలకు సంబంధించిన చట్టం ఇది. ఇ-కామర్స్ జనాదరణ పొందినందున, అక్రమాలను నిరోధించడానికి సరైన నిబంధనలు ఉన్నాయని నిర్ధారించుకోవడం చాలా ముఖ్యం.

సైబర్‌ సెక్యూరిటీని నియంత్రించే అనేక విభిన్న చట్టాలు ఉన్నాయి, ప్రతి దేశం యొక్క ప్రాదేశిక పరిధిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. జరిమానా నుండి జైలు శిక్ష వరకు చేసిన నేరాన్ని బట్టి దానికి సంబంధించిన శిక్షలు కూడా మారుతూ ఉంటాయి. 1986 యొక్క కంప్యూటర్ మోసం మరియు దుర్వినియోగ చట్టం అమలులోకి వచ్చిన మొట్టమొదటి సైబర్ చట్టం. ఇది కంప్యూటర్లకు అనధికారిక యాక్సెస్ మరియు డిజిటల్ సమాచారాన్ని చట్టవిరుద్ధంగా ఉపయోగించడాన్ని నిషేధిస్తుంది.

ఇంటర్నెట్ వినియోగం పెరిగింది, సైబర్ నేరాలు కూడా పెరిగాయి. గుర్తింపు దొంగతనం, క్రిప్టోజాకింగ్, చైల్డ్ పోర్నోగ్రఫీ, సైబర్ టెర్రరిజం మొదలైన అనేక సైబర్ నేరాల కథనాలు ఈ రోజు మీడియాలో ఉన్నాయి. సైబర్ నేరాలలో, చట్టవిరుద్ధమైన ప్రవర్తనకు కంప్యూటర్ ఒక సాధనంగా లేదా లక్ష్యంగా లేదా రెండూగా ఉపయోగించబడుతుంది. . మన వేగంగా కదులుతున్న డిజిటల్ యుగంలో, ఎలక్ట్రానిక్ కామర్స్ (ఇ-కామర్స్) మరియు ఆన్‌లైన్ స్టాక్ ట్రేడింగ్‌లో అసాధారణమైన పెరుగుదల ఉంది, ఇది మరిన్ని సైబర్ నేరాలకు దారితీసింది. 

సైబర్ నేరాలు మరియు సైబర్ చట్టం యొక్క అవలోకనం

సైబర్ క్రైమ్ అంటే ఏమిటి

కంప్యూటర్, నెట్‌వర్క్డ్ పరికరం లేదా ఏదైనా ఇతర సంబంధిత పరికరాన్ని కలిగి ఉన్న ఏదైనా నేరపూరిత చర్య సైబర్ నేరంగా పరిగణించబడుతుంది. సైబర్ నేరగాళ్లకు లాభం చేకూర్చే ఉద్దేశ్యంతో సైబర్ నేరాలు జరిగినప్పుడు కొన్ని సందర్భాలు ఉన్నాయి, అయితే ఇతర సమయాల్లో కంప్యూటర్ లేదా పరికరాన్ని డ్యామేజ్ చేయడానికి లేదా డిసేబుల్ చేయడానికి సైబర్ నేరం నేరుగా నిర్వహించబడుతుంది. మాల్వేర్, చట్టవిరుద్ధమైన సమాచారం, చిత్రాలు లేదా మరేదైనా మెటీరియల్‌ని వ్యాప్తి చేయడానికి ఇతరులు కంప్యూటర్‌లు లేదా నెట్‌వర్క్‌లను ఉపయోగించే అవకాశం కూడా ఉంది.

సైబర్ నేరాల ఫలితంగా, ransomware దాడులు, ఇమెయిల్ మరియు ఇంటర్నెట్ మోసం, గుర్తింపు దొంగతనం మరియు ఆర్థిక ఖాతాలు, క్రెడిట్ కార్డ్‌లు లేదా ఏదైనా ఇతర చెల్లింపు కార్డ్‌తో కూడిన మోసాలు వంటి అనేక రకాల లాభదాయకమైన నేర కార్యకలాపాలు నిర్వహించబడతాయి. వ్యక్తిగత మరియు కార్పొరేట్ డేటా దొంగతనం మరియు పునఃవిక్రయం సైబర్ నేరగాళ్ల లక్ష్యం కావచ్చు.

భారతదేశంలో, సైబర్ నేరాలు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000 మరియు Iఇండియన్ పీనల్ కోడ్, 1860. ఇది ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000, ఇది సైబర్ నేరాలు మరియు ఎలక్ట్రానిక్ వాణిజ్యానికి సంబంధించిన సమస్యలతో వ్యవహరిస్తుంది. అయితే, 2008 సంవత్సరంలో, చట్టం సవరించబడింది మరియు సైబర్ నేరం యొక్క నిర్వచనం మరియు శిక్షను వివరించింది. భారతీయ శిక్షాస్మృతి 1860 మరియు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టానికి కూడా చేయబడ్డాయి.

సైబర్ నేరాల రకాలు

క్రిందివి సైబర్ నేరాల రకాలుగా పరిగణించబడతాయి:

చైల్డ్ పోర్నోగ్రఫీ లేదా పిల్లల లైంగిక వేధింపుల మెటీరియల్ (CSAM):

దాని సరళమైన అర్థంలో, పిల్లల లైంగిక వేధింపుల మెటీరియల్‌లు (CSAMలు) ఏ రూపంలోనైనా లైంగిక చిత్రాలను కలిగి ఉన్న ఏదైనా మెటీరియల్‌ని కలిగి ఉంటాయి, ఇందులో పిల్లవాడు దోపిడీకి గురికావడం లేదా వేధింపులకు గురికావడం రెండూ చూడవచ్చు.లో ఒక నిబంధన ఉంది, సెక్షన్ 67(B) ఇది ఎలక్ట్రానిక్ రూపంలో పిల్లలను లైంగికంగా అసభ్యకర చర్యలలో చిత్రీకరించే విషయాలను ప్రచురించడం లేదా ప్రసారం చేయడం శిక్షార్హమైనది.

సైబర్ బెదిరింపు:

కంప్యూటర్‌లు, మొబైల్ ఫోన్‌లు, ల్యాప్‌టాప్‌లు మొదలైన ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలను ఉపయోగించి ఇతరులను వేధించే లేదా బెదిరించే వ్యక్తిని సైబర్‌బుల్లీ అంటారు. సైబర్ బెదిరింపు అనేది డిజిటల్ టెక్నాలజీని ఉపయోగించడం ద్వారా జరిగే బెదిరింపులను సూచిస్తుంది. సోషల్ మీడియా, మెసేజింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, గేమింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు మరియు మొబైల్ పరికరాల ఉపయోగం ఉండవచ్చు. తరచుగా, ఇది లక్ష్యంగా ఉన్నవారిని భయపెట్టడానికి, కోపంగా లేదా అవమానపరచడానికి ఉద్దేశించిన పునరావృత ప్రవర్తనను కలిగి ఉంటుంది.

సైబర్‌స్టాకింగ్:

ఇంటర్నెట్ మరియు ఇతర సాంకేతికతలను ఉపయోగించి ఆన్‌లైన్‌లో మరొక వ్యక్తిని వేధించడం లేదా వెంబడించడం సైబర్‌స్టాకింగ్. సైబర్‌స్టాకింగ్ అనేది టెక్స్ట్‌లు, ఇమెయిల్‌లు, సోషల్ మీడియా పోస్ట్‌లు మరియు ఇతర ఫారమ్‌ల ద్వారా జరుగుతుంది మరియు తరచుగా నిరంతరంగా, పద్దతిగా మరియు ఉద్దేశపూర్వకంగా ఉంటుంది. 

సైబర్ గ్రూమింగ్: సైబర్ గ్రూమింగ్

యొక్క దృగ్విషయం అనేది ఒక వ్యక్తి ఒక యువకుడితో సంబంధాన్ని ఏర్పరచుకోవడం మరియు లైంగిక చర్య చేయడానికి వారిని ఆకర్షించడం, ఆటపట్టించడం లేదా వారిపై ఒత్తిడి తెచ్చే వ్యూహాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

ఆన్‌లైన్ జాబ్ మోసం:

ఆన్‌లైన్ జాబ్ ఫ్రాడ్ స్కీమ్‌లో ఉద్యోగం అవసరమయ్యే వ్యక్తులకు తప్పుడు ఆశలు ఇస్తూ, ఎక్కువ వేతనాలతో మెరుగైన ఉద్యోగం ఇస్తామని వాగ్దానం చేయడం ద్వారా వారిని తప్పుదారి పట్టించడం ఉంటుంది. మార్చి 21, 2022న, భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) జాబ్ స్కామ్‌ల బారిన పడవద్దని ప్రజలను అప్రమత్తం చేసింది. దీని ద్వారా, ఆన్‌లైన్ జాబ్ మోసాలకు పాల్పడే విధానాన్ని, అలాగే భారతదేశంలో లేదా విదేశాలలో ఏదైనా ఉద్యోగావకాశానికి దరఖాస్తు చేసేటప్పుడు సామాన్యులు తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలను RBI వివరించింది. 

ఆన్‌లైన్ సెక్స్‌టార్షన్:

ఎలక్ట్రానిక్ మాధ్యమంలో సున్నితమైన మరియు ప్రైవేట్ మెటీరియల్‌ని ప్రచురించమని సైబర్‌క్రిమినల్ ఏ వ్యక్తినైనా బెదిరించినప్పుడు ఆన్‌లైన్ సెక్స్‌టార్షన్ చర్య జరుగుతుంది. ఈ నేరస్థులు అటువంటి వ్యక్తుల నుండి లైంగిక చిత్రం, లైంగిక అనుకూలత లేదా డబ్బు పొందడానికి బెదిరిస్తారు.

ఫిషింగ్:

ఫిషింగ్‌తో కూడిన మోసం అనేది ఒక ఇమెయిల్ చట్టబద్ధమైన మూలం నుండి వచ్చినట్లు కనిపించినప్పటికీ, వినియోగదారు నుండి వారి ID, IPIN, కార్డ్ నంబర్, గడువు తేదీ, CVV మొదలైన వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని దొంగిలించడానికి రూపొందించబడిన హానికరమైన జోడింపును కలిగి ఉంటుంది. డార్క్ వెబ్‌లో సమాచారాన్ని విక్రయిస్తోంది.

విషింగ్:

విషింగ్‌లో, వారి ఫోన్‌లను ఉపయోగించడం ద్వారా బాధితుల రహస్య సమాచారం దొంగిలించబడుతుంది. బాధితులు ప్రైవేట్ సమాచారాన్ని బహిర్గతం చేయడానికి మరియు వ్యక్తిగత ఖాతాలను యాక్సెస్ చేయడానికి సైబర్ నేరస్థులు అధునాతన సామాజిక ఇంజనీరింగ్ వ్యూహాలను ఉపయోగిస్తారు. ఫిషింగ్ మరియు స్మిషింగ్ మాదిరిగానే, కాల్‌కు ప్రతిస్పందించడం ద్వారా మర్యాదగా ప్రవర్తిస్తున్నామని భావించేలా విషింగ్ బాధితులను మోసం చేస్తుంది. కాలర్‌లు తరచుగా తాము ప్రభుత్వం, పన్ను శాఖ, పోలీసు శాఖ లేదా బాధితుల బ్యాంకు నుండి వచ్చినట్లు నటించవచ్చు..

స్మిషింగ్:

పేరు సూచించినట్లుగా, స్మిషింగ్ అనేది మొబైల్ ఫోన్‌ల ద్వారా టెక్స్ట్ సందేశాలను ఉపయోగించి బాధితులను నకిలీ ఫోన్ నంబర్‌కు కాల్ చేయడానికి మోసగించే మోసం. , మోసపూరిత వెబ్‌సైట్‌ను సందర్శించడం లేదా బాధితుడి కంప్యూటర్‌లో ఉండే హానికరమైన సాఫ్ట్‌వేర్‌ను డౌన్‌లోడ్ చేయడం.

క్రెడిట్ కార్డ్ మోసం లేదా డెబిట్ కార్డ్ మోసం:

క్రెడిట్ కార్డ్ (లేదా డెబిట్ కార్డ్) మోసంలో, మరొకరి కార్డ్ నుండి అనధికారిక కొనుగోళ్లు లేదా ఉపసంహరణలు వారి నిధులను పొందేందుకు చేయబడతాయి. కస్టమర్ ఖాతా నుండి అనధికారిక కొనుగోళ్లు లేదా నగదు ఉపసంహరణలు జరిగినప్పుడు, అవి క్రెడిట్/డెబిట్ కార్డ్ మోసంగా పరిగణించబడతాయి. కార్డ్ హోల్డర్ యొక్క డెబిట్/క్రెడిట్ నంబర్ లేదా వ్యక్తిగత గుర్తింపు సంఖ్య (పిన్)కి నేరస్థుడు యాక్సెస్ పొందినప్పుడు మోసపూరిత చర్య జరుగుతుంది. మీ సమాచారాన్ని నిష్కపటమైన ఉద్యోగులు లేదా హ్యాకర్లు పొందవచ్చు. 

మరియు గుర్తింపు దొంగతనం:

ఒక వ్యక్తి మరొక వ్యక్తి తరపున ఎలక్ట్రానిక్ సంతకం, పాస్‌వర్డ్ లేదా ఏదైనా ఇతర ప్రత్యేక ఐడెంటిఫైయర్‌ను మోసపూరితంగా ఉపయోగించినప్పుడు వ్యక్తి వలె నటించడం లేదా గుర్తింపు దొంగతనానికి గురవుతాడు.

సైబర్ నేరాల నివారణ

యొక్క సిఫార్సుల ప్రకారం అంతర్జాతీయ మారిటైమ్ ఆర్గనైజేషన్ , సైబర్-దాడి ప్రమాదాన్ని కింది ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ని ఉపయోగించి సంప్రదించాలి:

·         సైబర్ రిస్క్ మేనేజ్‌మెంట్‌కు బాధ్యత వహించే సిబ్బంది యొక్క పాత్రలు మరియు బాధ్యతలను నిర్వచించడం మొదటి దశ.

·         రెండవ దశ వ్యవస్థలు, ఆస్తులు, డేటా లేదా సామర్థ్యాలను గుర్తించడం, ఇది అంతరాయం కలిగితే ఆపరేషన్‌ను ప్రమాదంలో ఉంచుతుంది.

·         సంభావ్య సైబర్ ఈవెంట్ నుండి రక్షించడానికి మరియు కార్యకలాపాల కొనసాగింపును నిర్వహించడానికి, ప్రమాద-నియంత్రణ ప్రక్రియలు మరియు ఆకస్మిక ప్రణాళికలను అమలు చేయడం ముఖ్యం.

·         సైబర్-దాడిని వీలైనంత త్వరగా గుర్తించే చర్యలను అభివృద్ధి చేయడం మరియు అమలు చేయడం కూడా చాలా ముఖ్యం.

·         స్థితిస్థాపకతను అందించడం ద్వారా నిరంతర కార్యకలాపాల కోసం క్లిష్టమైన వ్యవస్థలను పునరుద్ధరించడానికి ప్రణాళికల తయారీ మరియు అమలు.

·         చివరగా, ఏదైనా ప్రభావిత సిస్టమ్‌లను బ్యాకప్ చేయడానికి మరియు పునరుద్ధరించడానికి తీసుకోవలసిన చర్యలను గుర్తించి అమలు చేయండి.

సైబర్ నేరాలను నిరోధించడానికి క్రింది వ్యూహాలను ఉపయోగించవచ్చు:

మీ రిస్క్ ఎక్స్‌పోజర్‌ను విశ్లేషించండి:

సైబర్ దాడికి తగినంతగా సిద్ధం కావడానికి, మీరు ముప్పును అంచనా వేయాలి మరియు తగిన పరిశీలన చేయాలి. కంపెనీలు ఈ క్రింది వాటిని పరిగణించాలి:

·         వారు సైబర్‌టాక్‌లకు గురయ్యే అన్ని ప్రాంతాలను మరియు వాటి వలన ఏర్పడే ఏదైనా కార్యాచరణ దుర్బలత్వాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.  

·         వ్యాపారానికి కీలకమైన వాటిని గుర్తించడానికి, ప్రతి ఒక్కరికి సంభావ్య ఎక్స్‌పోజర్‌లను అర్థం చేసుకోవడానికి మరియు వ్యాపార కొనసాగింపుపై ఏదైనా సైబర్-దాడి యొక్క ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి అన్ని సిస్టమ్‌ల యొక్క దుర్బలత్వ అంచనా అవసరం.

·         IT వ్యవస్థలు మరియు కార్యాచరణ సాంకేతిక వ్యవస్థలు వ్యాపారాలచే తనిఖీ చేయబడాలి. 

నివారణ చర్యలు:

వ్యాపారాలు ఉన్నత స్థాయి రక్షణను అందించే జాతీయ లేదా అంతర్జాతీయ సాంకేతిక ప్రమాణాలను పాటించాలని సిఫార్సు చేయబడింది. ప్రస్తుతం అవసరమైన సాంకేతిక లేదా ఆర్థిక సామర్థ్యాలు లేని కంపెనీలకు ఈ సాధారణ నివారణ చర్యలు సిఫార్సు చేయబడ్డాయి. నివారణ చర్యల జాబితా క్రింది విధంగా ఉంది:

·         భౌతిక భద్రతతో ప్రారంభించి, నిర్వహణ విధానాలు మరియు విధానాలు, ఫైర్‌వాల్‌లు మరియు నెట్‌వర్క్ ఆర్కిటెక్చర్, కంప్యూటర్ విధానాలు, ఖాతా నిర్వహణ, భద్రతా అప్‌డేట్‌లు మరియు చివరకు యాంటీవైరస్ అప్లికేషన్‌లతో పాటు రక్షణ యొక్క బహుళ లేయర్‌లను వర్తింపజేయడం.

·         కనీస అధికార సూత్రాన్ని అమలు చేయడం, ఇది నిర్దిష్ట సమాచారాన్ని తెలుసుకోవలసిన వ్యక్తులకు మాత్రమే సమాచారాన్ని మరియు యాక్సెస్‌ను పరిమితం చేస్తుంది.

·         నెట్‌వర్క్-గట్టిపడే చర్యలను అమలు చేయడం, ప్యాచ్ మేనేజ్‌మెంట్ సరిపోతుందని మరియు ముందుగానే సమీక్షించబడుతుంది.

·         ప్రోటోకాల్-అవేర్ ఫిల్టరింగ్ మరియు సెగ్రిగేషన్ వంటి సాంకేతికతను ఉపయోగించడం ద్వారా క్లిష్టమైన సిస్టమ్‌లను సురక్షితం చేయడం.

·         తొలగించగల పరికరాలు గుప్తీకరించబడి ఉన్నాయని మరియు ఏదైనా ఇతర పరికరంతో ఉపయోగించిన USB వైరస్‌ల కోసం పరీక్షించబడిందని నిర్ధారించడం.

·         ఇంకా, సైబర్‌టాక్ యొక్క ప్రతికూల ప్రభావాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేయకుండా మరియు వ్యాపార కార్యకలాపాలను పునరుద్ధరించకుండా నిరోధించడానికి, వ్యాపార కొనసాగింపు ప్రణాళికలను అభివృద్ధి చేయడం, కీలకమైన సిబ్బందిని గుర్తించడం మరియు ప్రక్రియలను అమలు చేయడం చాలా ముఖ్యం.

·         అదనంగా, ఉద్యోగులందరికీ తరచుగా శిక్షణ మరియు అవగాహన సెషన్‌లను నిర్వహించడం కూడా సహాయపడుతుంది.

·         థర్డ్-పార్టీ సర్వీస్ ప్రొవైడర్ల సమ్మతి ఆడిట్‌లు కూడా ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి.  

భారతదేశంలో సైబర్ క్రైమ్ చట్టాలు సైబర్

సెక్యూరిటీ పరంగా, తప్పనిసరిగా అనుసరించాల్సిన ఐదు ప్రధాన రకాల చట్టాలు ఉన్నాయి. అత్యంత విస్తృతమైన ఇంటర్నెట్ వినియోగాన్ని కలిగి ఉన్న భారతదేశం వంటి దేశాలలో సైబర్ చట్టాలు చాలా ముఖ్యమైనవిగా మారుతున్నాయి. సైబర్‌స్పేస్ వినియోగాన్ని నియంత్రించే కఠినమైన చట్టాలు ఉన్నాయి మరియు డిజిటల్ వాతావరణంలో సమాచారం, సాఫ్ట్‌వేర్, ఎలక్ట్రానిక్ వాణిజ్యం మరియు ఆర్థిక లావాదేవీల వినియోగాన్ని పర్యవేక్షిస్తాయి. భారతదేశం యొక్క సైబర్ చట్టాలు గరిష్ట కనెక్టివిటీని రక్షించడం మరియు భద్రతా సమస్యలను తగ్గించడం ద్వారా భారతదేశంలో ఎలక్ట్రానిక్ కామర్స్ మరియు ఎలక్ట్రానిక్ గవర్నెన్స్ వృద్ధి చెందడానికి సహాయపడతాయి. ఇది డిజిటల్ మీడియాను విస్తృత శ్రేణి అప్లికేషన్‌లలో అందుబాటులోకి తెచ్చింది మరియు దాని పరిధిని మరియు ప్రభావాన్ని మెరుగుపరిచింది.

ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ చట్టం, 2000 (IT చట్టం): చట్టం

యొక్క అవలోకనం:

ఇది భారత పార్లమెంట్ ఆమోదించిన మొదటి సైబర్‌లా. చట్టం కిందివాటిని దాని ఆబ్జెక్ట్‌గా నిర్వచించింది:

“ఎలక్ట్రానిక్ డేటా ఇంటర్‌ఛేంజ్ మరియు ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ కమ్యూనికేషన్ మార్గాల ద్వారా నిర్వహించబడే లావాదేవీలకు చట్టపరమైన గుర్తింపును అందించడం, సాధారణంగా ఎలక్ట్రానిక్ కమ్యూనికేషన్ పద్ధతులు మరియు సమాచారాన్ని నిల్వ చేయడం, డాక్యుమెంట్‌లను ఎలక్ట్రానిక్ ఫైల్ చేయడం సులభతరం చేయడం. ప్రభుత్వ సంస్థలతో మరియు భారతీయ శిక్షాస్మృతి, ఇండియన్ ఎవిడెన్స్ యాక్ట్, 1872, బ్యాంకర్స్ బుక్ ఎవిడెన్స్ యాక్ట్, 1891 మరియు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా యాక్ట్, 1934 మరియు వాటికి సంబంధించిన లేదా దానికి సంబంధించిన విషయాల కోసం సవరించడానికి.

అయినప్పటికీ, సైబర్-దాడులు ప్రమాదకరంగా మారడంతో, మానవులు సాంకేతికతను తప్పుగా అర్థం చేసుకునే ధోరణితో పాటు, చట్టానికి అనేక సవరణలు చేస్తున్నారు. ఇది ఇ-గవర్నెన్స్, ఇ-బ్యాంకింగ్ మరియు ఇ-కామర్స్ రంగాలను రక్షించడానికి ఒక సాధనంగా భారత పార్లమెంటు ద్వారా అమలు చేయబడిన తీవ్రమైన జరిమానాలు మరియు ఆంక్షలను హైలైట్ చేస్తుంది. అన్ని తాజా కమ్యూనికేషన్ పరికరాలను చేర్చడానికి IT చట్టం యొక్క పరిధి ఇప్పుడు విస్తృతం చేయబడిందని గమనించడం ముఖ్యం.

ఒప్పందం యొక్క అంగీకారం ఎలక్ట్రానిక్ పద్ధతిలో వ్యక్తీకరించబడవచ్చని చట్టం చెబుతుంది, లేకపోతే అంగీకరించకపోతే మరియు అదే చట్టపరమైన చెల్లుబాటును కలిగి ఉంటుంది మరియు అమలు చేయబడుతుంది. అదనంగా, చట్టం ఎలక్ట్రానిక్ వాణిజ్యం అమలుకు అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని ప్రోత్సహించడం మరియు అభివృద్ధి చేయడం అనే దాని లక్ష్యాలను సాధించడానికి ఉద్దేశించబడింది.

చట్టంలోని ముఖ్యమైన నిబంధనలు

IT చట్టం మొత్తం భారతీయ చట్టపరమైన ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లో ప్రముఖమైనది, ఎందుకంటే ఇది సైబర్ నేరాలను నియంత్రించడానికి మొత్తం విచారణ ప్రక్రియను నిర్దేశిస్తుంది. కిందివి తగిన విభాగాలు:

·         సెక్షన్ 43: బాధితుడి అనుమతి తీసుకోకుండా, బాధితుడి కంప్యూటర్లను పాడు చేయడం వంటి సైబర్ నేరాలకు పాల్పడే వ్యక్తులకు ఐటీ చట్టంలోని ఈ సెక్షన్ వర్తిస్తుంది. అటువంటి పరిస్థితిలో, యజమాని అనుమతి లేకుండా కంప్యూటర్ పాడైపోయినట్లయితే, పూర్తి నష్టానికి యజమాని పూర్తిగా వాపసు పొందటానికి అర్హులు.

. పూనాలో ఆటో యాన్సిలరీస్ ప్రైలిమిటెడ్, పూణే వర్సెస్ పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్, HO న్యూ ఢిల్లీ & అదర్స్ (2018), మహారాష్ట్ర IT విభాగానికి చెందిన రాజేష్ అగర్వాల్ (ప్రస్తుత కేసులో ప్రతినిధి) పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్‌ను రూ. 45 లక్షలు చెల్లించాలని పుణె- MD మన్మోహన్ సింగ్ మాథారుకు ఆదేశాలు జారీ చేశారు. పూనా ఆటో యాన్సిలరీస్ ఆధారిత సంస్థ. ఈ సందర్భంలో, ఒక మోసగాడు ఫిషింగ్ ఇమెయిల్‌కు సమాధానం ఇవ్వడంతో పూణేలోని PNBలో మాథారు ఖాతా నుండి రూ. 80.10 లక్షలను బదిలీ చేశాడు. ఫిషింగ్ మెయిల్‌కు ఫిర్యాదుదారు ప్రతిస్పందించినందున, బాధ్యతను పంచుకోవలసిందిగా ఫిర్యాదుదారుని కోరారు. అయినప్పటికీ, ఫిర్యాదుదారుని మోసం చేయడానికి తెరవబడిన మోసపూరిత ఖాతాలకు వ్యతిరేకంగా భద్రతా తనిఖీలు నిర్వహించనందున బ్యాంక్ నిర్లక్ష్యంగా గుర్తించబడింది.

·         సెక్షన్ 66: సెక్షన్ 43లో వివరించిన నిజాయితీ లేని లేదా మోసపూరితమైన ఏదైనా ప్రవర్తనకు వర్తిస్తుంది. అటువంటి సందర్భాలలో గరిష్టంగా మూడు సంవత్సరాల జైలు శిక్ష లేదా రూ.ల వరకు జరిమానా విధించవచ్చు. 5 లక్షలు.

లో కుమార్ v. వైట్‌లీ (1991), విచారణ సమయంలో, నిందితుడు జాయింట్ అకాడెమిక్ నెట్‌వర్క్ (JANET)కి అనధికారిక యాక్సెస్‌ను పొందాడు మరియు ఫైల్‌లను తొలగించారు, జోడించారు మరియు మార్చారు. పరిశోధనల ఫలితంగా, కుమార్ BSNL బ్రాడ్‌బ్యాండ్ ఇంటర్నెట్ కనెక్షన్‌కు తాను అధీకృత చట్టబద్ధమైన వినియోగదారు మరియు చందాదారుల బ్రాడ్‌బ్యాండ్ ఇంటర్నెట్ వినియోగదారు ఖాతాలకు సంబంధించిన కంప్యూటర్ డేటాబేస్‌లను సవరించినట్లుగా లాగిన్ చేసాడు. అనామక ఫిర్యాదు ఆధారంగా, కుమార్ కంప్యూటర్‌లో బ్రాడ్‌బ్యాండ్ ఇంటర్నెట్‌ను అనధికారికంగా ఉపయోగించడాన్ని గుర్తించిన సీబీఐ కుమార్‌పై సైబర్ క్రైమ్ కేసు నమోదు చేసి దర్యాప్తు చేపట్టింది. కుమార్ యొక్క తప్పుడు చర్య కూడా చందాదారులకు రూ.38,248 నష్టం కలిగించింది. ఎన్జీ అరుణ్ కుమార్‌కు అదనపు చీఫ్ మెట్రోపాలిటన్ మేజిస్ట్రేట్ శిక్ష విధించారు.కింద రూ.5,000 జరిమానాతో పాటు ఏడాది కఠిన కారాగార శిక్ష విధించాలని మేజిస్ట్రేట్ ఆదేశించారు ఐపీసీ సెక్షన్ 420 , ఐటీ యాక్ట్ 66

·         సెక్షన్ 66B: ఈ విభాగం దొంగిలించబడిన కమ్యూనికేషన్ పరికరాలు లేదా కంప్యూటర్‌లను మోసపూరితంగా స్వీకరించినందుకు జరిమానాలను వివరిస్తుంది మరియు మూడు సంవత్సరాల జైలు శిక్షను నిర్ధారిస్తుంది. తీవ్రతను బట్టి రూ.లక్ష వరకు జరిమానా విధిస్తారు. 1 లక్ష కూడా విధించవచ్చు.

·         సెక్షన్ 66C: ఈ విభాగం యొక్క దృష్టి డిజిటల్ సంతకాలు, పాస్‌వర్డ్ హ్యాకింగ్ మరియు ఇతర రకాల గుర్తింపు దొంగతనం. ఈ సెక్షన్ లక్ష రూపాయల జరిమానాతో పాటు 3 సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష విధిస్తుంది.

·         విభాగం 66D: ఈ విభాగంలో కంప్యూటర్ వనరులను ఉపయోగించి వ్యక్తిత్వం ద్వారా మోసం చేయడం ఉంటుంది. నేరం రుజువైతే శిక్ష మూడు సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష మరియు/లేదా రూ. 1 లక్ష వరకు జరిమానా విధించబడుతుంది.

·         సెక్షన్ 66E: ఒక వ్యక్తి అనుమతి లేకుండా ప్రైవేట్ ప్రాంతాల చిత్రాలను తీయడం, ప్రచురించడం లేదా ప్రసారం చేయడం ఈ సెక్షన్ కింద శిక్షార్హమైనది. జరిమానాలు, నేరం రుజువైతే, గరిష్టంగా మూడు సంవత్సరాల జైలు శిక్ష మరియు/లేదా రూ. 2 లక్షల వరకు జరిమానా విధించవచ్చు.

·         సెక్షన్ 66F: సైబర్ టెర్రరిజం చర్యలు. నేరానికి పాల్పడిన వ్యక్తి జీవితకాలం వరకు జైలు శిక్షను అనుభవించవచ్చు. ఒక ఉదాహరణ: బాంబే స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్ మరియు నేషనల్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్‌లకు బెదిరింపు ఇమెయిల్ పంపబడినప్పుడు, ఈ సంస్థలపై ఉద్దేశించిన ఉగ్రవాద దాడిని నిరోధించడానికి భద్రతా దళాలను సవాలు చేసింది. నేరస్థుడిని పట్టుకుని, ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 66ఎఫ్ కింద అభియోగాలు మోపారు.

·         సెక్షన్ 67: ఇందులో ఎలక్ట్రానిక్‌గా అశ్లీలతను ప్రచురించడం ఉంటుంది. నేరం రుజువైతే ఐదేళ్ల వరకు జైలు శిక్ష, రూ. 10 లక్షల వరకు జరిమానా.

IT చట్టం యొక్క సానుకూల మరియు ప్రతికూల అంశాలు

ఈ చట్టం కింది ప్రయోజనాలను కలిగి ఉంది:

·         ఈ చట్టం ఉన్నందున అనేక కంపెనీలు ఇప్పుడు ఎలాంటి భయం లేకుండా ఇ-కామర్స్‌ను నిర్వహించగలుగుతున్నాయి. ఇటీవలి వరకు, ఆన్‌లైన్‌లో వాణిజ్య లావాదేవీలను నియంత్రించడానికి చట్టపరమైన అవస్థాపన లేకపోవడం వల్ల మన దేశంలో ఎలక్ట్రానిక్ కామర్స్ అభివృద్ధికి ప్రధానంగా ఆటంకం ఏర్పడింది.

·         ఆన్‌లైన్ లావాదేవీలను నిర్వహించడానికి ఇప్పుడు డిజిటల్ సంతకాలను కార్పొరేషన్‌లు ఉపయోగించగలవు. డిజిటల్ సంతకాలు చట్టం ద్వారా అధికారికంగా గుర్తించబడతాయి మరియు మంజూరు చేయబడతాయి.

·         అదనంగా, చట్టం కింద డిజిటల్ సిగ్నేచర్ సర్టిఫికేట్‌ల జారీకి కార్పొరేట్ సంస్థలు సర్టిఫికేషన్ అథారిటీలుగా కూడా వ్యవహరించడానికి చట్టం మార్గం సుగమం చేస్తుంది. ప్రభుత్వం యొక్క ప్రమాణాలను అనుసరించినట్లయితే, ఏ చట్టపరమైన సంస్థను ధృవీకరణ అథారిటీగా నియమించవచ్చో చట్టంలో ఎటువంటి వ్యత్యాసాలు లేవు.

·         ఇంకా, ఆ ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన ఎలక్ట్రానిక్ ఫారమ్‌ను ఉపయోగించడం ద్వారా తగిన ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని లేదా ఆధీనంలో ఉన్న ఏదైనా కార్యాలయం, అధికారం, సంస్థ లేదా ఏజెన్సీకి తమ పత్రాలలో ఏదైనా ఎలక్ట్రానిక్‌గా ఫైల్ చేయడానికి చట్టం కంపెనీలను అనుమతిస్తుంది.

·         ఇది ఎలక్ట్రానిక్ లావాదేవీల వినియోగ విజయానికి చాలా కీలకమైన భద్రతా సమస్యలపై సమాచారాన్ని కూడా అందిస్తుంది. చట్టంలో భాగంగా, సురక్షిత డిజిటల్ సంతకాలు అనే పదం నిర్వచించబడింది మరియు ఆమోదించబడింది, ఇవి భద్రతా ప్రక్రియ యొక్క వ్యవస్థకు సమర్పించబడాలి. అందువల్ల, డిజిటల్ సంతకాలు ఇప్పుడు సురక్షితంగా ఉన్నాయని మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థలో భారీ పాత్ర పోషిస్తాయని భావించవచ్చు. డిజిటల్ సంతకాలు సురక్షితమైన ఆన్‌లైన్ వ్యాపారాన్ని నిర్వహించడంలో సహాయపడతాయి.

కంపెనీలు తమ సిస్టమ్‌లు మరియు సమాచారాన్ని హ్యాక్ చేయడం సర్వసాధారణం. అయితే, ఐటీ చట్టం రూపురేఖలను పూర్తిగా మార్చేసింది. ఎవరైనా తమ కంప్యూటర్ సిస్టమ్‌లు లేదా నెట్‌వర్క్‌ను ఉల్లంఘించినప్పుడు మరియు డేటాను నష్టపరిచే లేదా కాపీ చేసిన సందర్భంలో కార్పొరేట్ సంస్థలకు ఇప్పుడు చట్టబద్ధమైన పరిహారం అందించబడుతోంది. యజమాని లేదా బాధ్యత వహించే ఇతర వ్యక్తి అనుమతి లేకుండా కంప్యూటర్, కంప్యూటర్ సిస్టమ్ లేదా కంప్యూటర్ నెట్‌వర్క్‌ని ఉపయోగించే ఎవరికైనా నష్టం వసూలు చేయబడుతుంది.

అయితే, పేర్కొన్న చట్టం కొన్ని సమస్యలను కలిగి ఉంది:

·         సెక్షన్ 66A కి అనుగుణంగా పరిగణించబడుతుంది, ఆర్టికల్ 19(2) ఎందుకంటే ఇది ‘ఆక్షేపణీయ’ మరియు ‘బెదిరింపు’ అనే పదాలను నిర్వచించలేదు. ఈ నిబంధనలు పరువు నష్టం, పబ్లిక్ ఆర్డర్, రెచ్చగొట్టడం లేదా నైతికతను కలిగి ఉన్నాయో లేదో అది పేర్కొనలేదు. అందుకని, ఈ నిబంధనలు వ్యాఖ్యానానికి తెరిచి ఉంటాయి.

·         ఇంటర్నెట్ ఎంత హాని కలిగిస్తుందో పరిశీలిస్తే, ఈ చట్టం గోప్యత మరియు కంటెంట్ నియంత్రణ వంటి ముఖ్యమైన సమస్యలను పరిష్కరించలేదు.

·         డొమైన్ పేరు చట్టం పరిధిలో చేర్చబడలేదు. చట్టం డొమైన్ పేర్లకు ఎలాంటి నిర్వచనాన్ని కలిగి ఉండదు లేదా డొమైన్ నేమ్ యజమానుల హక్కులు మరియు బాధ్యతలు ఏమిటో పేర్కొనలేదు.

·         డొమైన్ నేమ్ యజమానుల యొక్క మేధో సంపత్తి హక్కుల కోసం చట్టం ఎటువంటి నిబంధనను రూపొందించదు. పేర్కొన్న చట్టంలో, కాపీరైట్, ట్రేడ్‌మార్క్ మరియు పేటెంట్‌లకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన సమస్యలు పరిష్కరించబడలేదు, అందువల్ల అనేక లొసుగులను సృష్టిస్తుంది.

భారతీయ శిక్షాస్మృతి, 1860 (IPC):

నిర్దిష్ట సైబర్ నేరాలను కవర్ చేయడానికి IT చట్టం సరిపోకపోతే, చట్టాన్ని అమలు చేసే ఏజెన్సీలు క్రింది IPC సెక్షన్‌లను వర్తింపజేయవచ్చు:

·         సెక్షన్ 292: ఈ విభాగం యొక్క ఉద్దేశ్యం అశ్లీల వస్తువుల అమ్మకాలను పరిష్కరించడం, అయితే, ఈ డిజిటల్ యుగంలో, ఇది వివిధ సైబర్ నేరాలను కూడా ఎదుర్కోవడానికి అభివృద్ధి చెందింది. అశ్లీల విషయాలు లేదా లైంగిక అసభ్యకరమైన చర్యలు లేదా పిల్లల దోపిడీలు ఎలక్ట్రానిక్‌గా ప్రచురించబడే లేదా ప్రసారం చేయబడిన విధానం కూడా ఈ నిబంధన ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది. అటువంటి చర్యలకు జరిమానా 2 సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష మరియు జరిమానా మరియు రూ. 2000, వరుసగా. పై నేరాలలో దేనికైనా శిక్ష ఐదు సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష మరియు రూ. పునరావృత (రెండోసారి) నేరస్థులకు 5000.

·         సెక్షన్ 354C: ఈ నిబంధనలో, సైబర్ క్రైమ్ అనేది స్త్రీ అనుమతి లేకుండా ప్రైవేట్ పార్ట్‌లు లేదా చర్యల చిత్రాలను తీయడం లేదా ప్రచురించడం అని నిర్వచించబడింది. ఈ విభాగంలో, స్త్రీ యొక్క లైంగిక చర్యలను నేరంగా చూడటం కూడా ఉన్నందున, voyeurism ప్రత్యేకంగా చర్చించబడింది. ఈ సెక్షన్‌లోని ముఖ్యమైన అంశాలు లేనట్లయితే, IPCలోని సెక్షన్ 292 మరియు IT చట్టంలోని సెక్షన్ 66E సమానమైన స్వభావం కలిగిన నేరాలను చేర్చడానికి తగినంత విస్తృతంగా ఉంటాయి. నేరాన్ని బట్టి, మొదటిసారి నేరం చేసిన వారికి 3 సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష, రెండవ సారి నేరం చేసిన వారికి 7 సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష విధించబడుతుంది.

·         సెక్షన్ 354D: భౌతిక మరియు సైబర్‌స్టాకింగ్‌తో సహా స్టాకింగ్, ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడింది మరియు శిక్షించబడింది. ఎలక్ట్రానిక్ మార్గాల ద్వారా, ఇంటర్నెట్ లేదా ఇమెయిల్ ద్వారా స్త్రీని ట్రాకింగ్ చేయడం లేదా ఆమె ఆసక్తి లేనప్పటికీ ఆమెను సంప్రదించడానికి ప్రయత్నించడం సైబర్-స్టాకింగ్‌గా పరిగణించబడుతుంది. ఈ నేరానికి మొదటి నేరానికి 3 సంవత్సరాల వరకు మరియు రెండవ నేరానికి 5 సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష, రెండు కేసులలో జరిమానాతో పాటుగా శిక్షించబడుతుంది.

కేసులో ఒక బాధితురాలికి కలంది చరణ్ లెంక వర్సెస్ ది స్టేట్ ఆఫ్ ఒడిషా(2017) తెలియని నంబర్ నుండి ఆమె ప్రతిష్ట దెబ్బతీసే విధంగా అసభ్యకరమైన సందేశాలు వచ్చాయి. నిందితుడు బాధితురాలికి ఇమెయిల్‌లు పంపి, ఆమె మార్ఫింగ్ చిత్రాలతో ఫేస్‌బుక్‌లో నకిలీ ఖాతాను సృష్టించాడు. ఐటి చట్టం మరియు ఐపిసి సెక్షన్ 354డి కింద వివిధ అభియోగాలపై సైబర్‌స్టాకింగ్‌కు నిందితులు ప్రాథమికంగా దోషులుగా ఉన్నట్లు హైకోర్టు నిర్ధారించింది.

·         సెక్షన్ 379: దొంగతనం చేసినందుకు ఈ సెక్షన్ కింద శిక్ష, జరిమానాతో పాటు మూడు సంవత్సరాల వరకు ఉంటుంది. అనేక సైబర్ నేరాలు హైజాక్ చేయబడిన ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలు, దొంగిలించబడిన డేటా లేదా దొంగిలించబడిన కంప్యూటర్‌లను కలిగి ఉన్నందున IPC సెక్షన్ పాక్షికంగా అమలులోకి వస్తుంది.

·         సెక్షన్ 420: ఈ విభాగం మోసం చేయడం మరియు నిజాయితీగా ఆస్తి పంపిణీని ప్రేరేపించడం గురించి మాట్లాడుతుంది. నకిలీ వెబ్‌సైట్లు సృష్టించడం, సైబర్ మోసాలు వంటి నేరాలకు పాల్పడే సైబర్ నేరగాళ్లపై ఈ సెక్షన్ కింద జరిమానాతో పాటు ఏడేళ్ల జైలుశిక్ష విధిస్తారు. IPCలోని ఈ విభాగంలో, మోసం కోసం పాస్‌వర్డ్ దొంగతనం లేదా మోసపూరిత వెబ్‌సైట్‌ల సృష్టికి సంబంధించిన నేరాలు ఉంటాయి.

·         సెక్షన్ 463: ఈ సెక్షన్‌లో ఎలక్ట్రానిక్‌గా డాక్యుమెంట్‌లు లేదా రికార్డులను తప్పుగా మార్చడం ఉంటుంది. ఇమెయిల్‌లను స్పూఫింగ్ చేస్తే ఈ సెక్షన్ కింద గరిష్టంగా 7 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష మరియు/లేదా జరిమానా విధించబడుతుంది.

·         సెక్షన్ 465: ఈ నిబంధన సాధారణంగా ఫోర్జరీకి సంబంధించిన శిక్షకు సంబంధించినది. ఈ సెక్షన్ కింద, ఇమెయిల్‌ను మోసగించడం మరియు సైబర్‌స్పేస్‌లో తప్పుడు పత్రాలను తయారు చేయడం వంటి నేరాలు పరిష్కరించబడతాయి మరియు రెండు సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష లేదా రెండూ విధించబడతాయి.. Addl డైరెక్టర్, MHFW (2005), పిటిషనర్ AD సంతకాన్ని ఫోర్జరీ చేసి, అదే వ్యక్తిపై తప్పుడు ఆరోపణలు చేసిన కేసును దాఖలు చేశారు. పిటిషనర్ కూడా దానిని నిజమైన పత్రంగా మార్చడానికి ప్రయత్నించినందున, పిటిషనర్ IPC సెక్షన్ 465 మరియు 471 ప్రకారం బాధ్యుడని కోర్టు పేర్కొంది. 

·         సెక్షన్ 468: మోసం చేయాలనే ఉద్దేశ్యంతో చేసిన మోసానికి ఏడేళ్ల జైలు శిక్ష మరియు జరిమానా విధించవచ్చు. ఈ సెక్షన్ ఇమెయిల్ స్పూఫింగ్‌ను కూడా శిక్షిస్తుంది.

ఇంకా, పైన పేర్కొన్న చట్టాలతో పాటుగా సైబర్ నేరాలకు సంబంధించి IT చట్టం మరియు ఇండియన్ పీనల్ కోడ్‌లోని అనేక సెక్షన్‌లు ఉన్నాయి.

సైబర్ నేరాలకు వ్యతిరేకంగా చట్టాలు ఉన్నప్పటికీ, సైబర్ నేరాల రేటు ఇప్పటికీ విపరీతంగా పెరుగుతోంది.ఇది నివేదించబడింది 2020 సంవత్సరంలో భారతదేశంలో సైబర్ నేరాలు 11.8% పెరిగాయనితక్కువ రిపోర్టింగ్, నేరాల అధికార పరిధి, ప్రజలకు తెలియకపోవటం మరియు సాంకేతికత కారణంగా పెరుగుతున్న దర్యాప్తు ఖర్చులు వంటి అనేక సవాళ్ల కారణంగా సైబర్ క్రైమ్ పోలీసులు పరిష్కరించడానికి కష్టతరమైన నేరాలలో ఒకటి.

IPC మరియు IT చట్టం యొక్క నిబంధనల మధ్య అతివ్యాప్తి కారణంగా కొన్ని నేరాలు IPC క్రింద బెయిలబుల్‌గా ముగియవచ్చు కానీ IT చట్టం కింద మరియు వైస్ వెర్సా లేదా IPC కింద కాంపౌండ్ చేయదగినవి కావచ్చు కానీ IT చట్టం కింద కాదు మరియు వైస్ వెర్సా. ఉదాహరణకు, ప్రవర్తనలో హ్యాకింగ్ లేదా డేటా చౌర్యం ఉంటే, IT చట్టంలోని సెక్షన్ 43 మరియు 66 కింద నేరాలు బెయిలబుల్ మరియు సమ్మేళనంగా ఉంటాయి, అయితే సెక్షన్ 378 కింద నేరాలు సెక్షన్ 425 సమ్మేళనం కావు. అదనంగా, నేరం దొంగిలించబడిన ఆస్తికి రసీదు అయితే, IT చట్టంలోని సెక్షన్ 66B కింద నేరం బెయిలబుల్ అయితే సెక్షన్ 411 కాదు. అదే విధంగా, గుర్తింపు దొంగతనం మరియు వ్యక్తిత్వం ద్వారా మోసం చేయడం వంటి నేరాలకు సంబంధించి, నేరాలు IT చట్టంలోని 66C మరియు 66D సెక్షన్‌ల ప్రకారం సమ్మేళనంగా మరియు బెయిలబుల్‌గా ఉంటాయి, అయితే IPCలోని 463, 465 మరియు 468 సెక్షన్‌ల కింద నేరాలు కావు. సమ్మేళనం మరియు IPC సెక్షన్లు 468 మరియు 420 కింద నేరాలు బెయిలబుల్ కాదు. 

లో గగన్ హర్ష్ శర్మ వర్సెస్ ది స్టేట్ ఆఫ్ మహారాష్ట్ర (2018), బాంబే హైకోర్టు IPCలోని 408 మరియు 420 సెక్షన్‌ల క్రింద నాన్-బెయిలబుల్ మరియు నాన్-కాంపౌండబుల్ నేరాల సమస్యను సెక్షన్ 43, 65మరియు 66IT చట్టం బెయిలబుల్ మరియు సమ్మేళనం.

ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ నియమాలు (IT నియమాలు):

కింది వాటితో సహా IT నియమాల పరిధిలోకి వచ్చే డేటా సేకరణ, ప్రసారం మరియు ప్రాసెసింగ్ యొక్క అనేక అంశాలు ఉన్నాయి:

·         సమాచార సాంకేతికత (సహేతుకమైన భద్రతా పద్ధతులు మరియు విధానాలు మరియు సున్నితమైన వ్యక్తిగత డేటా లేదా సమాచారం) నియమాలు, 2011: ఈ నిబంధనల ప్రకారం, వ్యక్తుల యొక్క సున్నితమైన వ్యక్తిగత సమాచారాన్ని కలిగి ఉన్న సంస్థలు తప్పనిసరిగా నిర్దిష్ట భద్రతా ప్రమాణాలను నిర్వహించాలి.

·         ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (మధ్యవర్తుల కోసం మార్గదర్శకాలు మరియు డిజిటల్ మీడియా ఎథిక్స్ కోడ్) నియమాలు, 2021: వినియోగదారుల డేటా యొక్క ఆన్‌లైన్ భద్రతను నిర్వహించడానికి, ఈ నియమాలు ఇంటర్నెట్‌లో హానికరమైన కంటెంట్ ప్రసారాన్ని నిరోధించడానికి సోషల్ మీడియా మధ్యవర్తులతో సహా మధ్యవర్తుల పాత్రను నియంత్రిస్తాయి. .

·         ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (సైబర్ కేఫ్ కోసం మార్గదర్శకాలు) నియమాలు, 2011: ఈ మార్గదర్శకాల ప్రకారం, సైబర్‌కేఫ్‌లు తప్పనిసరిగా తగిన ఏజెన్సీతో నమోదు చేసుకోవాలి మరియు వినియోగదారుల గుర్తింపులు మరియు వారి ఇంటర్నెట్ వినియోగానికి సంబంధించిన రికార్డును నిర్వహించాలి.

·         ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఎలక్ట్రానిక్ సర్వీస్ డెలివరీ) రూల్స్, 2011: ప్రాథమికంగా, ఈ నిబంధనలు ఎలక్ట్రానిక్ మార్గాల ద్వారా అప్లికేషన్‌లు, సర్టిఫికేట్లు మరియు లైసెన్స్‌ల వంటి నిర్దిష్ట సేవల పంపిణీని పేర్కొనే అధికారాన్ని ప్రభుత్వానికి అందిస్తాయి.

·         ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (ఇండియన్ కంప్యూటర్ ఎమర్జెన్సీ రెస్పాన్స్ టీమ్ మరియు పర్ఫార్మింగ్ ఫంక్షన్స్ అండ్ డ్యూటీస్) రూల్స్, 2013 (CERT-ఇన్ రూల్స్): CERT-In నియమాలు CERT-In పని చేయడానికి అనేక మార్గాలు ఉన్నాయి. CERT-In రూల్స్‌లోని రూల్ 12 ప్రకారం, 24 గంటల సంఘటన ప్రతిస్పందన హెల్ప్‌డెస్క్ అన్ని సమయాల్లో పని చేస్తూ ఉండాలి. వ్యక్తులు, సంస్థలు మరియు కంపెనీలు సైబర్‌ సెక్యూరిటీ ఇన్సిడెంట్‌ను ఎదుర్కొంటున్నట్లయితే, Cert-Inకి సైబర్‌ సెక్యూరిటీ సంఘటనలను నివేదించవచ్చు. నిబంధనలు నిర్దిష్ట సంఘటనలను జాబితా చేసే అనుబంధాన్ని అందిస్తాయి, వాటిని వెంటనే సెర్ట్-ఇన్‌కు నివేదించాలి.

రూల్ 12 కింద మరొక అవసరం ఏమిటంటే, సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు, మధ్యవర్తులు, డేటా సెంటర్‌లు మరియు కార్పొరేట్ సంస్థలు సైబర్‌ సెక్యూరిటీ సంఘటనల యొక్క సహేతుకమైన సమయ వ్యవధిలో CERT-Inకు తెలియజేయాలి. Cert-In వెబ్‌సైట్ ఫలితంగా, సైబర్‌ సెక్యూరిటీ ఇన్సిడెంట్‌లను వివిధ ఫార్మాట్‌లు మరియు పద్ధతులలో నివేదించవచ్చు, అలాగే దుర్బలత్వ నివేదన మరియు సంఘటన ప్రతిస్పందన విధానాలపై సమాచారం. CERT-In నిబంధనలకు అనుగుణంగా సైబర్‌ సెక్యూరిటీ సంఘటనలను నివేదించడంతో పాటుగా, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (మధ్యవర్తుల మార్గదర్శకాలు మరియు డిజిటల్ మీడియా ఎథిక్స్ కోడ్) రూల్స్, 2021లోని రూల్ 3(1)(I) ప్రకారం మధ్యవర్తులందరూ దీని గురించిన సమాచారాన్ని బహిర్గతం చేయాలి. CERT-In కు సైబర్ సెక్యూరిటీ సంఘటనలు.

కంపెనీల చట్టం, 2013:

మెజారిటీ కార్పొరేట్ వాటాదారులు భావిస్తారు 2013 కంపెనీల చట్టం అత్యంత సంబంధిత చట్టపరమైన బాధ్యతగాఈ చట్టం పూర్తి చేయవలసిన అన్ని సాంకేతిక-చట్టపరమైన అవసరాలను చట్టంలో పొందుపరిచింది, చట్టాన్ని పాటించని కంపెనీలకు సవాలుగా అమలు చేస్తుంది. కంపెనీల చట్టం 2013లో భాగంగా, భారతీయ కంపెనీలు మరియు వాటి డైరెక్టర్లు చేసిన తీవ్రమైన మోసాలను పరిశోధించే మరియు విచారించే అధికారాలను SFIO (తీవ్రమైన మోసం దర్యాప్తు కార్యాలయం) అప్పగించింది.

ఫలితంగా కంపెనీల తనిఖీ, పెట్టుబడి మరియు విచారణ నియమాలు, 2014 , SFIOలు ఈ విషయంలో మరింత చురుకుగా మరియు తీవ్రంగా మారాయి. అన్ని రెగ్యులేటరీ సమ్మతి యొక్క సరైన కవరేజీని నిర్ధారించడం ద్వారా, సైబర్ ఫోరెన్సిక్స్, ఇ-డిస్కవరీ మరియు సైబర్‌సెక్యూరిటీ శ్రద్ధకు సంబంధించిన ప్రతి అంశం తగినంతగా కవర్ చేయబడిందని శాసనసభ నిర్ధారిస్తుంది. అంతేకాకుండా, కంపెనీలు (నిర్వహణ మరియు పరిపాలన) నియమాలు, 2014 కార్పొరేట్ డైరెక్టర్లు మరియు సీనియర్ మేనేజ్‌మెంట్ యొక్క సైబర్ సెక్యూరిటీ బాధ్యతలు మరియు బాధ్యతలను నిర్ధారించే కఠినమైన మార్గదర్శకాలను నిర్దేశిస్తుంది.

సైబర్‌ సెక్యూరిటీ ఫ్రేమ్‌వర్క్ (NCFS):

అత్యంత విశ్వసనీయమైన గ్లోబల్ సర్టిఫికేషన్ బాడీగా, నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాండర్డ్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (NIST) ఆమోదించింది సైబర్ సెక్యూరిటీ ఫ్రేమ్‌వర్క్ (NCFS) ని సైబర్ సెక్యూరిటీ విధానాన్ని సమన్వయం చేయడానికి ఒక ఫ్రేమ్‌వర్క్‌గాసైబర్-సంబంధిత రిస్క్‌లను బాధ్యతాయుతంగా నిర్వహించడానికి, NIST సైబర్ సెక్యూరిటీ ఫ్రేమ్‌వర్క్ మార్గదర్శకాలు, ప్రమాణాలు మరియు ఉత్తమ అభ్యాసాలను కలిగి ఉంటుంది. ఈ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ప్రకారం, వశ్యత మరియు స్థోమత ప్రధాన ప్రాముఖ్యత. అంతేకాకుండా, ఇది క్రింది చర్యలను అమలు చేయడం ద్వారా స్థితిస్థాపకతను పెంపొందించడం మరియు క్లిష్టమైన మౌలిక సదుపాయాలను రక్షించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది

:         సైబర్‌ సెక్యూరిటీకి సంబంధించిన రిస్క్‌ల గురించి మెరుగైన అవగాహన, నిర్వహణ మరియు తగ్గింపు.

·         డేటా నష్టం, దుర్వినియోగం మరియు పునరుద్ధరణ ఖర్చులను నిరోధించండి.

·         భద్రపరచవలసిన అత్యంత క్లిష్టమైన కార్యకలాపాలు మరియు కార్యకలాపాలను నిర్ణయించండి.

·         క్లిష్టమైన ఆస్తులను రక్షించే సంస్థల విశ్వసనీయతకు సాక్ష్యాలను అందిస్తుంది.

·         పెట్టుబడులకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం ద్వారా పెట్టుబడిపై సైబర్‌ సెక్యూరిటీ రాబడిని (ROI) ఆప్టిమైజ్ చేయండి.

·         నియంత్రణ మరియు ఒప్పంద అవసరాలకు ప్రతిస్పందిస్తుంది

·         విస్తృత సమాచార భద్రతా ప్రోగ్రామ్‌లో సహాయం చేస్తుంది.

తో కలిపి NIST CSF ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ని ఉపయోగించడం ISO/IEC 27001 సైబర్‌ సెక్యూరిటీ రిస్క్‌ని నిర్వహించే ప్రక్రియను సులభతరం చేస్తుంది. అంతేకాకుండా, NIST యొక్క సైబర్‌సెక్యూరిటీ ఆదేశం సంస్థలో మరియు సరఫరా గొలుసు అంతటా సులభంగా సహకారాన్ని అనుమతిస్తుంది, ఇది మరింత ప్రభావవంతమైన కమ్యూనికేషన్‌ను అనుమతిస్తుంది.

భారతదేశంలో సైబర్ క్రైమ్ చట్టాలు ఎందుకు?

ఇతర దేశాల మాదిరిగానే, మన దేశం కూడా సైబర్ భద్రత మరియు సంబంధిత నేరాల గురించి చాలా ఆందోళన చెందుతోంది. ముఖ్యంగా భారతదేశంలో, సైబర్ సెక్యూరిటీ సమస్యలు పెరుగుతున్నాయి మరియు వాటిని పరిష్కరించే బాధ్యత చాలా ముఖ్యమైనది.ప్రకారం, సైబర్ దాడుల కారణంగా ప్రభుత్వం ఏడాదికి దాదాపు రూ. 1.25 లక్షల కోట్లను కోల్పోతున్నట్లు తాజాగా వెల్లడైంది ఎకనామిక్ టైమ్స్ విశ్లేషణ సైబర్ నేరాలపై

ప్రకారం ప్రచురించిన మరొక అధ్యయనం , 2020 మొదటి త్రైమాసికం నుండి ఆ త్రైమాసికం చివరి వరకు భారతదేశంలో దాడుల సంఖ్య 1.3 మిలియన్ల నుండి 3.3 మిలియన్లకు పెరిగింది.మొత్తం 4.5 మిలియన్ల దాడులను భారతదేశం , ఇది ఇప్పటివరకు నమోదైన అతిపెద్ద సంఖ్య. జూలై 2021లో, చెల్లింపు సిస్టమ్ డేటా నిల్వపై రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా ఆదేశాలను ఉల్లంఘిస్తూ, Mastercard Asia/Pacific Pte Ltd (Mastercard) కొత్త దేశీయ కస్టమర్‌లను ఆన్‌బోర్డింగ్ చేయకుండా నిషేధించబడింది. సైబర్ సెక్యూరిటీ పాలసీ, అయితే, ఇంటర్నెట్ ద్వారా ఎదురయ్యే ప్రమాదాలను నిరోధించడానికి తగిన పద్ధతిని అందించదు మరియు ఈ బెదిరింపులను ఎదుర్కోవడానికి అత్యంత ప్రభావవంతమైన మార్గం శిక్షణ. ముఖ్యమైన డేటా ఆస్తులను రక్షించడానికి ప్రభుత్వం తప్పనిసరిగా అంకితం చేయాల్సిన ముఖ్యమైన వనరులు ఉన్నాయి.

 తాజా చట్టపరమైన మరియు సాంకేతిక పరిణామాలను పొందుపరచడానికి మరియు సాంకేతికత యొక్క వేగవంతమైన అభివృద్ధి ద్వారా ఎదురయ్యే సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి సైబర్‌లా నవీకరించబడాలి.

సైబర్ క్రైమ్ చట్టాల ప్రాముఖ్యత

క్రింది అంశాలు సైబర్ చట్టాల ప్రాముఖ్యతను హైలైట్ చేయగలవు:

·         ఏదైనా సైబర్ చట్టం యొక్క ముఖ్యమైన లక్ష్యం ఇంటర్నెట్‌ని ఉపయోగించి చట్టవిరుద్ధమైన కార్యకలాపాలకు పాల్పడే వారిని ప్రాసిక్యూట్ చేయడం. సైబర్ దుర్వినియోగం, ఇతర వెబ్‌సైట్‌లు లేదా వ్యక్తులపై దాడులు, రికార్డుల చౌర్యం, ప్రతి కంపెనీ ఆన్‌లైన్ వర్క్‌ఫ్లోకు అంతరాయం కలిగించడం మరియు ఇతర నేర కార్యకలాపాలు వంటి ఈ రకమైన నేరాలను సమర్థవంతంగా విచారించడానికి, సైబర్ చట్టాలు రావడానికి ముఖ్యమైన ప్రయత్నాలు చేయాలి. చిత్రంలోకి.

·         సైబర్ చట్టాన్ని ఉల్లంఘించిన కేసుల్లో, వ్యక్తి యొక్క స్థానం ఆధారంగా మరియు ఆ ఉల్లంఘనలో అతను ఎలా పాల్గొన్నాడు అనే దాని ఆధారంగా అతనిపై చర్య తీసుకోబడుతుంది.

·         హ్యాకర్లను ప్రాసిక్యూట్ చేయడం లేదా ఉపసంహరించుకోవడం చాలా ముఖ్యమైన విషయం, ఎందుకంటే చాలా సైబర్ నేరాలు నేరం కాదు, నేరం కాదు.

·         ఇంటర్నెట్ వినియోగం భద్రతా సమస్యలతో కూడా ముడిపడి ఉంది మరియు కంప్యూటర్ పరికరానికి అనధికారిక ప్రాప్యతను పొందాలనుకునే కొందరు హానికరమైన వ్యక్తులు కూడా ఉన్నారు మరియు భవిష్యత్తులో దానిని ఉపయోగించి మోసానికి పాల్పడతారు. అందువల్ల, అన్ని నియమాలు మరియు సైబర్ చట్టాలు ఇంటర్నెట్ వ్యాపారాలు మరియు ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులను అవాంఛిత అనధికార యాక్సెస్ మరియు హానికరమైన సైబర్-దాడుల నుండి రక్షించడానికి రూపొందించబడ్డాయి. నేరపూరిత చర్యలకు పాల్పడే లేదా సైబర్ చట్టాలను ఉల్లంఘించిన ఇతరులపై వ్యక్తులు లేదా సంఘాలు చర్య తీసుకునే వివిధ మార్గాలు ఉన్నాయి.

భారతదేశంలో సైబర్ క్రైమ్ చట్టాల ఆవశ్యకత భారతదేశం

వంటి దేశాల్లో ఇంటర్నెట్‌ను విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్న దేశాల్లో సైబర్‌లాకు ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యత ఉంది. సైబర్ నేరాల నుండి వ్యక్తులు మరియు సంస్థలను రక్షించడానికి, చట్టం రూపొందించబడింది. సైబర్‌లా ఇతర వ్యక్తులు లేదా సంస్థలు ఎవరైనా చట్ట నిబంధనలను ఉల్లంఘించి, ఉల్లంఘిస్తే వారిపై చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది.

కింది పరిస్థితులలో సైబర్‌లా అవసరం కావచ్చు:

·         స్టాక్‌లతో అనుబంధించబడిన అన్ని లావాదేవీలు ఇప్పుడు డీమ్యాట్ ఫార్మాట్‌లో అమలు చేయబడినందున, ఈ లావాదేవీలతో సంబంధం ఉన్న ఎవరైనా ఏదైనా మోసపూరిత లావాదేవీల సందర్భంలో సైబర్ చట్టం ద్వారా రక్షించబడతారు.

·         దాదాపు అన్ని భారతీయ కంపెనీలకు ఎలక్ట్రానిక్ రికార్డులు ఉన్నాయి. అటువంటి డేటా దుర్వినియోగాన్ని నిరోధించడానికి కంపెనీకి ఈ చట్టం అవసరం కావచ్చు.

·         సాంకేతికత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఫలితంగా, ఆదాయపు పన్ను రిటర్న్‌లు మరియు సేవా పన్ను రిటర్న్‌లు వంటి వివిధ ప్రభుత్వ ఫారమ్‌లు ఎలక్ట్రానిక్‌గా పూరించబడుతున్నాయి. ప్రభుత్వ పోర్టల్ సైట్‌లను హ్యాక్ చేయడం ద్వారా ఎవరైనా ఆ ఫారమ్‌లను దుర్వినియోగం చేయవచ్చు, కాబట్టి సైబర్‌లా కింద చట్టపరమైన చర్యలు తీసుకోవలసి ఉంటుంది.

·         ఈరోజు షాపింగ్ క్రెడిట్ కార్డ్‌లు మరియు డెబిట్ కార్డ్‌ల ద్వారా జరుగుతుంది. దురదృష్టవశాత్తు, ఇంటర్నెట్ ద్వారా జరిగిన కొన్ని మోసాలు ఈ క్రెడిట్ కార్డ్‌లు మరియు డెబిట్ కార్డ్‌లను క్లోన్ చేస్తాయి. క్రెడిట్ లేదా డెబిట్ కార్డ్ క్లోనింగ్ అనేది ఎవరైనా మీ సమాచారాన్ని ఇంటర్నెట్ ద్వారా పొందేందుకు అనుమతించే ఒక టెక్నిక్. IT చట్టంలోని సెక్షన్ 66C ప్రకారం సైబర్‌లా ద్వారా దీనిని నిరోధించవచ్చు, ఎవరైనా ఏదైనా ఎలక్ట్రానిక్ పాస్‌వర్డ్‌ను మోసపూరితంగా లేదా నిజాయితీగా ఉపయోగించేందుకు ప్రయత్నిస్తే 3 సంవత్సరాల జైలు శిక్షతో పాటు లక్ష రూపాయల వరకు జరిమానా ఉంటుంది.

·         వ్యాపార లావాదేవీలు సాధారణంగా డిజిటల్ సంతకాలు మరియు ఎలక్ట్రానిక్ ఒప్పందాల ద్వారా నిర్వహించబడతాయి. డిజిటల్ సంతకాలు మరియు ఎలక్ట్రానిక్ ఒప్పందాల దుర్వినియోగాన్ని వారితో సంబంధం ఉన్న ఎవరైనా సులభంగా సాధించవచ్చు. సైబర్‌లా ఈ రకమైన స్కామ్‌ల నుండి రక్షణను అందిస్తుంది.

సైబర్ నేరం మరియు భద్రత

సైబర్‌సెక్యూరిటీగా నిర్వచించవచ్చు. ప్రత్యామ్నాయంగా, సైబర్ సెక్యూరిటీని ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ సెక్యూరిటీగా కూడా పేర్కొనవచ్చు.

ప్రభుత్వం, మిలిటరీ, కార్పొరేషన్లు, ఆర్థిక సంస్థలు మరియు వైద్య సదుపాయాలతో సహా అనేక రకాల సంస్థలు చాలా పెద్ద మొత్తంలో డేటాను ప్రాసెస్ చేయడానికి, నిల్వ చేయడానికి మరియు ప్రాసెస్ చేయడానికి కంప్యూటర్లు మరియు ఇతర పరికరాలను ఉపయోగిస్తాయి. ఆ రికార్డ్‌లలో చాలా వరకు మేధో సంపత్తి, ఆర్థిక సమాచారం, వ్యక్తిగత సమాచారం మొదలైనవాటితో సహా సున్నితమైన డేటాను కలిగి ఉంటుంది. దీని కోసం అనధికారిక యాక్సెస్ లేదా బహిర్గతం ప్రతికూల పరిణామాలను కలిగి ఉంటుంది. సంస్థలు నెట్‌వర్క్‌లు మరియు ఇతర పరికరాలకు పంపే సున్నితమైన సమాచారాన్ని ప్రాసెస్ చేయడానికి మరియు నిల్వ చేయడానికి సిస్టమ్‌లను రక్షించడానికి అంకితమైన సైబర్ భద్రత యొక్క పెరుగుతున్న ప్రాంతం ఉంది. అందువల్ల, సైబర్‌ సెక్యూరిటీ అనేది ఈ సున్నితమైన సమాచారాన్ని అలాగే అటువంటి సమాచారాన్ని ప్రసారం చేసే లేదా నిల్వ చేసే సిస్టమ్‌లను భద్రపరచడానికి అంకితమైన ఫీల్డ్. సైబర్ దాడుల సంఖ్య మరియు ఆ దాడుల యొక్క అధునాతనతతో, కంపెనీలు మరియు సంస్థలు, ముఖ్యంగా సున్నితమైన డేటాను (జాతీయ భద్రత, ఆరోగ్య సమాచారం లేదా ఆర్థిక సమాచారానికి సంబంధించిన దాడులతో సహా) రక్షించే పనిలో ఉన్నవి, తప్పనిసరిగా చర్యలు తీసుకోవాలి. వారి యాజమాన్య వ్యాపారం మరియు సిబ్బంది డేటా భద్రతను నిర్ధారించడం కోసం.

సైబర్ భద్రతా వ్యూహాలు

సమర్థవంతమైన సైబర్ సెక్యూరిటీ వ్యూహాన్ని అభివృద్ధి చేయడం మరియు నిర్మించడం సంస్థకు చాలా ముఖ్యమైనది. సైబర్‌ సెక్యూరిటీ స్ట్రాటజీలలో కింది వాటిని తప్పనిసరిగా చేర్చాలి:

పర్యావరణ వ్యవస్థ:

సైబర్ నేరాలను నిరోధించడానికి సంస్థ యొక్క పర్యావరణ వ్యవస్థ బలంగా ఉండాలి. సాధారణంగా, ఒక సంస్థ యొక్క పర్యావరణ వ్యవస్థ 3 భాగాలను కలిగి ఉంటుంది, అనగా ఆటోమేషన్, ఇంటర్‌ఆపెరాబిలిటీ మరియు ప్రామాణీకరణ. సురక్షితమైన మరియు బలమైన వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా, సంస్థ ఈ భాగాలను రక్షించే అవకాశం ఉంది మరియు మాల్వేర్, అట్రిషన్, హ్యాక్‌లు, అంతర్గత దాడులు మరియు పరికరాల దొంగతనాల ద్వారా దాడి చేయబడదు.

ఫ్రేమ్‌వర్క్:

భద్రతా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండే ఫ్రేమ్‌వర్క్ అనేది ఈ ప్రమాణాలకు కట్టుబడి ఉండేలా చేయడంలో సహాయపడే ఒక హామీ. దీని ఫలితంగా మౌలిక సదుపాయాలను నవీకరించడం సాధ్యమైంది. ఇంకా, ఇది ప్రభుత్వాలు మరియు వ్యాపారాల మధ్య సహకారాన్ని కూడా సులభతరం చేస్తుంది.

బహిరంగ ప్రమాణాలు:

సైబర్ నేరాలకు వ్యతిరేకంగా మెరుగైన భద్రత అనేది బహిరంగ ప్రమాణాల యొక్క ప్రత్యక్ష ఫలితం. బహిరంగ ప్రమాణాల ద్వారా, వ్యాపారాలు మరియు వ్యక్తులు ఇద్దరూ సరైన భద్రతా చర్యలను సులభంగా అమలు చేయవచ్చు. ఈ ప్రమాణాలు అధిక స్థాయి ఆర్థిక వృద్ధిని మరియు విస్తృత శ్రేణి కొత్త సాంకేతికతలను కూడా సులభతరం చేస్తాయి.

IT మెకానిజమ్స్:

వివిధ రకాల IT చర్యలు లేదా మెకానిజమ్‌లు అందుబాటులో ఉన్నాయి, అవి ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి. సైబర్ నేరాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాటంలో, ఈ చర్యలు మరియు యంత్రాంగాలను ప్రోత్సహించడం చాలా అవసరం. ఎండ్-టు-ఎండ్ రక్షణ చర్యలు, అసోసియేషన్-ఆధారిత రక్షణ, లింక్-ఆధారిత రక్షణ మరియు డేటా ఎన్‌క్రిప్షన్ కొన్ని చర్యలు.

ఇ-గవర్నెన్స్:

ఇ-గవర్నెన్స్ ద్వారా ప్రభుత్వం ఆన్‌లైన్‌లో సేవలను అందించడం సాధ్యమవుతుంది. అయితే ఈ-గవర్నెన్స్ చాలా దేశాల్లో ప్రయోజనం పొందలేదు. పౌరులకు ఎక్కువ నియంత్రణను అందించడానికి సైబర్‌లా ఈ సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయడంపై దృష్టి పెట్టాలి.

ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్:

సైబర్‌ సెక్యూరిటీలో భాగంగా, ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ను రక్షించడం అత్యంత కీలకమైన దశల్లో ఒకటి. ఇది ముఖ్యంగా ఎలక్ట్రికల్ గ్రిడ్‌తో పాటు డేటా ట్రాన్స్‌మిషన్ లైన్‌లకు వర్తిస్తుంది. కాలం చెల్లిన మౌలిక సదుపాయాలకు వ్యతిరేకంగా సైబర్ నేరాలు తరచుగా జరుగుతాయి.

సైబర్ నేరం మరియు సైబర్ భద్రత మధ్య వ్యత్యాసాలు సైబర్ నేరాలను

నిరోధించడానికి రూపొందించబడిన మార్గదర్శకాలు మరియు చర్యల కంటే సైబర్ భద్రతకు సంబంధించి మరిన్ని విషయాలు ఉన్నాయి. అంతిమంగా, సైబర్-సెక్యూరిటీ ప్రభుత్వ మరియు కార్పొరేట్ నెట్‌వర్క్‌లలో హానిని కనుగొనకుండా మరియు ఉపయోగించుకోకుండా హ్యాకర్‌లను నిరోధించడం మరియు తద్వారా వారి జీవితాన్ని కష్టతరం చేయడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, సైబర్ క్రైమ్, సాంప్రదాయ నేరంతో పోలిస్తే, ఆన్‌లైన్ కార్యకలాపాలలో నిమగ్నమై ఉన్నప్పుడు వ్యక్తులు మరియు వారి కుటుంబాల గోప్యతను కాపాడటంపై ఎక్కువ దృష్టి పెడుతుంది.

మీరు తెలుసుకోవలసిన సైబర్ భద్రత మరియు సైబర్ నేరాల మధ్య తేడాల జాబితా ఇక్కడ ఉంది:

·         నేర రకాలు: సైబర్ భద్రతలో నేరాల రకాన్ని కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్, హార్డ్‌వేర్ లేదా కంప్యూటర్ నెట్‌వర్క్ రాజీపడితే దాడికి ప్రధాన లక్ష్యంగా పనిచేసే నేరాల ద్వారా నిర్వచించబడుతుంది. మరోవైపు, సైబర్ క్రైమ్ అనేది ఒక నిర్దిష్ట వ్యక్తి లేదా వ్యక్తుల సమూహంతో పాటు వారి డేటాతో పాటు ప్రధాన లక్ష్యాలుగా ఉంటుంది.

·         బాధితులు: రెండవది, ఈ రెండు రంగాలలో బాధితుల రకాల్లో కూడా తేడాలు ఉన్నాయి. సైబర్ భద్రతలో ప్రభుత్వాలు మరియు కార్పొరేషన్‌లు ప్రాథమిక లక్ష్యాలు అయితే, సైబర్ నేరాలలో బాధితులు వ్యక్తులు, కుటుంబాలు, సంస్థలు, ప్రభుత్వాలు మరియు కార్పొరేషన్‌ల వరకు ఉండవచ్చు.

·         విషయం: ఈ రెండు రంగాలు వేర్వేరు విభాగాలలో అధ్యయనం చేయబడ్డాయి. ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ, కంప్యూటర్ సైన్స్ మరియు కంప్యూటర్ ఇంజనీరింగ్ సైబర్ సెక్యూరిటీని కవర్ చేసే రంగాలు. నెట్‌వర్క్ భద్రతను మెరుగుపరచడానికి కోడ్ రైటింగ్, నెట్‌వర్కింగ్ మరియు ఇంజనీరింగ్ ఉపయోగించబడతాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, సైబర్ నేరాలు నేర సంబంధమైన, మానసిక మరియు సామాజిక శాస్త్ర వర్గాల క్రిందకు వస్తాయి. ఇది నేరం ఎలా జరుగుతుంది మరియు దానిని ఎలా నిరోధించవచ్చు అనే సిద్ధాంతాన్ని సూచిస్తుంది.

ముగింపు

సాంకేతికత అభివృద్ధితో, ఆందోళన కలిగించే అంశాలు డార్క్ వెబ్‌లో కనిపిస్తాయి. ఇంటర్నెట్ అనేది చెడు పనుల సాధనంగా మారింది, దీనిని తెలివైన వ్యక్తులు చెడు ఉద్దేశాల కోసం మరియు కొన్నిసార్లు ఆర్థిక లాభం కోసం ఉపయోగించుకుంటారు. అందువల్ల, ఈ సమయంలో, సైబర్ చట్టాలు చిత్రంలోకి వస్తాయి మరియు ప్రతి పౌరుడికి ముఖ్యమైనవి. సైబర్‌స్పేస్ అనేది చాలా కష్టతరమైన ప్రాంతం కాబట్టి, కొన్ని కార్యకలాపాలు చట్టం ద్వారా నిర్వహించబడని బూడిద కార్యకలాపాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి.

భారతదేశంలో మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా, సాంకేతికతపై మానవులు పెరుగుతున్న ఆధారపడటంతో, సైబర్ చట్టాలు వేగవంతం కావడానికి స్థిరమైన అప్-గ్రేడేషన్ మరియు శుద్ధీకరణ అవసరం. మహమ్మారి పర్యవసానంగా రిమోట్ కార్మికుల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగింది, ఇది అప్లికేషన్ భద్రత అవసరాన్ని పెంచింది. వంచనదారులు తలెత్తిన వెంటనే వారిపై చర్యలు తీసుకునేలా శాసనసభ్యులు ముందస్తు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది. చట్టసభ సభ్యులు, ఇంటర్నెట్ ప్రొవైడర్లు, బ్యాంకులు, షాపింగ్ వెబ్‌సైట్‌లు మరియు ఇతర మధ్యవర్తులు కలిసి పని చేస్తే దీనిని నిరోధించవచ్చు. అయితే, అంతిమంగా, సైబర్ నేరాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాటంలో పాల్గొనడం వినియోగదారులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆన్‌లైన్ భద్రత మరియు స్థితిస్థాపకత వృద్ధి చెందడానికి ఏకైక మార్గం ఈ వాటాదారుల చర్యలను పరిగణనలోకి తీసుకోవడం, వారు సైబర్‌స్పేస్ చట్టం యొక్క పరిమితుల్లో ఉండేలా చూసుకోవడం.

APTET 2022 Practice Examinations for Free

by admin | Jun 23, 2022 | Uncategorised

Are you preparing for the AP TET 2022 exams? Do Not Worry, We Have Got You Covered! We are Providing Free Practice Tests for the APTET Exams.

Take the test as many times as you need.

If you are looking for an online resource to help you prepare for the APTET exam, then you should definitely check out our website. Our website has a variety of resources that will help you prepare for the exams. These resources include practice questions, study guides, and more.

aptet 2022, ap tet practice exams, ap tet 2021 syllabus, aptet 2020 , ap tet notification 2022 in telugu ,

ap tet notification 2022 latest news, ap tet previous question papers with answers,

ap tet syllabus 2022 in telugu, ap tet paper 2 syllabus, ap tet exam 2022, ap tet previous papers pdf,

ap tet syllabus 2022 pdf download, aptet exam date 2022, ap tet previous question papers

AP TET 2022 Practice Tests | Day-5

by admin | Jun 22, 2022 | Uncategorised

APTET 2022 is a computer-based test that is conducted by the Central Board of Secondary Education (CBSE). The aptet is a screening test which helps in the selection of candidates for appointment as teachers.

This practice test contains all the questions from the aptet and will help you prepare for it.

For a Complete Schedule Click Here

3rd class english, Teanali and Thieves dsc live coaching,dsc coaching,aptet coaching,tet live coaching,dsc live classes,apdsc,ap dsc latest news,telugu e tutor,how to score in dsc,dsc tips,aptet live classes,aptet coaching live,newton’s laws of motion class 9,newton’s laws,dsc maths,ap dsc,new text books,VI class social New text book,New text books for dsc,unit1 VI class social,AP TET DSC New Books 1to6th New,AP TET DSC New Books 1to6th New Full Text Books Download 2021,1to6th New Full Text Books Download 2021,,Ap Dsc 2021,Ap Tet 2021,Dsc Ap,Tet Ap,Ap Dsc Notification 2021,Ap Tet Notification 2021,Ap Dsc New Syllabus 2021,Ap Tet New Syllabus 2021,,Ap Dsc Books Download 2021,Ap Tet Books Download 2021 #dsc2021_aptrt2021 #4th_class_english #new_text_books #dsc2021liveclasses #TET2020liveclasses #dscfreecoaching #dsc_home_coaching #ctet2021 english grammar far proficiency test,4th class english,dsc english classes in telugu,ap tet english grammar,ap tet english classes,ap sgt tet english classes,ap state 4th class english textbook,4th class english workbook,4th class english 1st lesson,ap new 4th class english for ap tetris,ap new 4th class english for ap tet offensive,ap new 4th class english for ap tether,4th class english 1st lesson three butterflies questions and answers,4th class english grammar chapter 1,4th class english new syllabus 5th lesson,4th class maths english medium new syllabus,pcv english 4th class new syllabus,4th class evs new syllabus in english,ap new 4th class english for ap tet 2020 date,ap new 4th class english for ap tet 2020 dates